Gentiaanblauwtje

Phengaris alcon

gentiaanblauwtje gentiaanblauwtje

Het Gentiaanblauwtje is een dagvlinder die behoort tot de familie van de Lycaenidae. De vlinder is ernstig bedreigd door verslechtering van zijn leefgebieden. Hij komt namelijk vooral voor op basische zandgronden, dit in verband met zijn symbiose met de Klokjesgentiaan en Bossteekmier. Door verzuring als gevolg van ammoniakdispositie zijn die minder talrijk geworden. Ook droge omstandigheden zijn slecht, evenals te snelle verandering van droge naar vochtige omstandigheden. Deze ervaring is opgedaan bij speciaal opgezet natuurbeheer.

Het Gentiaanblauwtje heeft een zeer bijzondere levenscyclus. Hij is namelijk afhankelijk van 2 andere organismen: de Klokjesgentiaan en de Bossteekmier. De vlinder legt zijn eieren uitsluitend op de Klokjesgentiaan en wel op de knoppen. Na 10 dagen komen de eieren uit en dan eet de rups zich naar binnen in de knop. Na weer circa 10 dagen laat de rups zich op de grond vallen. Hij moet dan wachten tot hij opgepakt wordt door de Bossteekmier die hem meesleept naar zijn nest. De mieren in het nest worden door een chemische camouflage zodanig misleid dat ze de rupsen met voorrang gaan verzorgen. Ook worden de mieren misleid doordat de rupsen een geluid produceren dat tot gevolg heeft dat de mieren reageren alsof  ze met een mierenkoningin te maken hebben. De rupsen worden daarom gevoed met voorrang op het eigen broed en ook mét het broed.

In onderstaande link naar een wetenschappelijk artikel wordt gesproken van een symbiose, maar niet duidelijk wordt welk voordeel de mieren van deze leefwijze hebben. Wikipedia spreekt van broedparasitisme. Uiteindelijk verblijven de rupsen 8-10 maanden in het mierennest. Dat verlaten ze in juli, waarna paring en vervolgens de eileg op de Klokjesgentiaan weer start. Duidelijk is wel dat de Bossteekmier aanwezig moet zijn, net als de Klokjesgentiaan. Deze hebben beide sterk te lijden onder de verslechterende omstandigheden in hun biotoop, de hiervoor al genoemde verzuring. Het Gentiaanblauwtje is hierdoor in de laatste tientallen jaren hard achteruitgegaan: van honderden populaties uit het verleden resteren er in Nederland nog een stuk of dertig.

De vlinderstichting heeft een actie op touw gezet om deze ontwikkeling te stoppen. Daar waren de laatste jaren lichtpuntjes te zien. De vraag is hoe de afgelopen droge zomer (2018) invloed zal hebben op de populaties.

Bronnen:
Natuur in Nederland van Frank Berendse pag.37
Wikipedia

Wetenschappelijk artikel: https://assets.vlinderstichting.nl/docs/1fe50fa7-b465-46e9-967e-366410d5...

Filmpje:
https://www.vlinderstichting.nl/actueel/nieuws/nieuwsbericht/de-koekoek-onder-de-vlinders

Nico Enthoven