Essentaksterfte

De Gewone es, Fraxinus excelsior en zijn belager,
h
et
Vals essenvlieskelkje, Hymenoscyphus fraxineus

essentaksterfte essentaksterfte

                                                                                 

Rond het Mallebos, het bos aan de westkant van Spijkenisse is het afgelopen jaar (2018) veel onrust ontstaan die samenhangt met de plannen van Staatsbosbeheer om een groot aantal bomen om te hakken. Een van de redenen voor het omhakken is de aantasting van het essenareaal door de zogenaamde essentaksterfte. Een aanleiding om dat maar eens uit te zoeken.

De boom
De Gewone es is een inheemse bomensoort. Makkelijk te herkennen aan de kenmerken die terug te vinden zijn in afbeelding die hiernaast is weergegeven. De boom is veel aangeplant, onder andere vanwege het hout dat licht van kleur, taai en sterk is. Door die elasticiteit wordt het hout nogal eens gebruikt voor de liggers van turntoestellen. En vanwege de fraaie vlamtekening is het hout ook in trek voor meubels, vloeren en trappen.

Het Nederlandse bestand wordt nu echter ernstig bedreigd door een schimmelinfectie van het Vals essenvlieskelkje.

essentaksterfte essentaksterfte

De schimmel
Deze schimmel is een invasieve exoot, afkomstig uit Oost-Azië. De eerste meldingen in Europa zijn afkomstig uit Polen, waar de schimmel voor het eerst in de negentiger jaren van de vorige eeuw gevonden is. In Nederland worden sinds 2012 geïnfecteerde bomen aangetroffen en sinds 2017 neemt de aanwezigheid van de schimmel in Nederland zeer ernstige vormen aan. Staatsbosbeheer meldt dan 80% van hun bestand is aangetast. 85% daarvan is zelfs zwaar aangetast. De ziekte is meestal niet te genezen. Veel bomen, vooral de wat jongere exemplaren, sterven volledig en de enige oplossing is dan ook het kappen van de zieke bomen.

De schimmel is nauw verwant aan het inheemse Essenvlieskelkje, een schimmelsoort die als saprofyt op afgevallen bladstelen van de es leeft. Het Vals essenvlieskelkje is echter een echte parasiet. De schimmel infecteert de bomen via het blad en groeit dan via de bladstelen de twijgen in en tast daar ook de bast en het cambium aan. Het gevolg hiervan wordt zichtbaar doordat de bladeren in de kroon van de essen verdorren en er op de bomen langgerekte afgestorven plekken zichtbaar worden.

In de periode juni tot en met september worden er kleine witte paddensteltjes op de bladstelen gevormd, die veel sporen vormen, die door verspreiding door de wind makkelijk andere bomen infecteren.

Betekent dit, dat het een verloren strijd is?
Waarschijnlijk gelukkig niet!

Allereerst blijkt wel dat de Gewone es er heel gevoelig voor is, overigens net als de Zwarte en de Smalbladige es. Maar er zijn al Gewone essen gevonden die minder gevoelig zijn. Daarnaast zijn er aanverwante soorten, zoals de Pluim-es en de Mantsjoerijse es, die helemaal niet gevoelig zijn en andere, zoals de Amerikaanse en Zachte es die er minder gevoelig voor zijn dan de Gewone es.

Er is dus hoop…

Bronnen:

Jaap van Elst