Echte heemst

Althaea officinalis

echte heemst

 

1

echte heemst2

Als er nou één plant uitnodigt tot aaien, dan is het wel Echte heemst. De bladeren zijn dichtbehaard en geven de plant een bijna poezelig uiterlijk. De fluweelachtige bladeren en de talrijke, al net zo zacht ogende, roze-witte bloemen die in juli tot september de plant tooien, zijn een sieraad voor het land. Jammer genoeg is Echte Heemst echter sterk achteruitgegaan, zeker op veel stukken van de oevers van het Haringvliet.

De oorzaak is dat Echte heemst van brakke grond houdt, grond tussen zoet en zout; precies het soort grond dat door de Deltawerken, waaronder de Haringvlietsluizen, in oppervlakte sterk is afgenomen. En zelfs zo afgenomen dat deze soort op de rode lijst is beland. Misschien dat door het kierbesluit deze plant weer zal terugkeren in het gebied. Dit is de hoop van vele natuurliefhebbers.

Naamgeving
In het Latijn heet Echte heemst Althaea officinalis. Althaea komt van het Griekse woord Althaia en betekent geneesmiddel. Officinalis betekent ´uit de werkplaats van de apotheker´. Andere Nederlandse namen voor Echte heemst zijn: Heemst, Witte malve, Witte maluw, Hoge maluwe, Spaanse maluwe, Tandwortel, Pijlstaartwortel, Longrozen, Schapenkaas, Witte peppel en Witte pappel.

Historie
Duizenden jaren geleden al werd Echte heemst op grote schaal verbouwd. De plant was voedsel én geneesmiddel tegelijkertijd. Wortels en bladeren werden gekookt gegeten, de bloemen rauw. Ook de vezelrijke bast bleek nuttig: er werd papier en touw van gemaakt. Maar de plant was vooral geliefd om haar medicinale werking.

Eigenschappen
Echte heemst werd al gebruikt in het oude Egypte en Griekenland als geneeskrachtig kruid bij hoest, keelpijn en op brandwonden en zweren. Vanaf de middeleeuwen werden er verzachtende zalven mee gemaakt in kloosters. Men gaf de wortels aan jonge kinderen die tanden kregen om op te sabbelen: het kalmeerde het tandvlees en deed de tandjes sneller doorkomen. Vandaar de naam ‘Tandwortel’. De allereerste schuimachtige sponsachtige snoepjes (marshmallows) werden met Echte heemst gemaakt.

Men gebruikt Echte heemst vooral omwille van zijn hoge gehalte aan slijmstoffen. In de wortels zit het meest, daarna in de bladeren en daarna in de bloemen. Slijmstoffen hebben altijd een verzachtende werking. Zij kunnen dus goed gebruikt worden bij luchtwegklachten (ontsteking werend) en bij spijsverteringsproblemen wegens de verzachtende invloed op de slijmvliezen. Bij uitwendig gebruik zorgen slijmstoffen eveneens voor een verzachtend en genezing bevorderend effect.

Echte heemst wordt al heel lang in bepaalde beschermende rituelen gebruikt en het zou ook een goede stimulator zijn van psychische krachten. Verbrand het voor dit doel als wierook of draag het in een sachet. Echte heemst is in bepaalde culturen bekend als een 'Goede Geestenaantrekker': hij trekt goede geesten aan gedurende rituelen als hij op een altaar staat. Dit is een populair voodoogebruik.

Bloem en bloeiwijze
Echte heemst staat graag in de zon en met de wortel in zilte, brakke, drassige en moerassige bodems.

Het is een meerjarige plant, winterhard en decoratief. Hij wordt tot 2 meter hoog en bezit een lange, vlezige penwortel die een zachte, slijmerige smaak heeft. Het eerste jaar vormt de plant een rozet tegen de grond.

In het tweede jaar groeit een hoge, donzige, weinig vertakte stengel. De dikke bladeren zijn grijsgroen, fluwelig, met korte steeltjes, onregelmatig getand, handnervig, in omtrek spits eirond. De bloei met grote, witte tot rozige bloemen duurt van juli tot september.(zie foto 2) De bloemen hebben veel donkerpaarse meeldraden en bevinden zich in de oksel van de bovenste bladeren met drie tegelijk. De splitvruchten zijn rond, plat en bevatten gladde, sikkelvormige, donkere zaden. Deze vruchtjes worden ‘kaasjes’ genoemd (zie foto 1) en zijn rijp in augustus tot oktober. Deze plant moet opgebonden worden want hij verdraagt geen felle wind. Echte heemst groeit niet in de schaduw.

Bronnen:
https://plantaardigheden.nl/plant/beschr/gonnve/heemst.htm
https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/gezonde-voeding/108388-de-geneeskracht-van-echte-heemst.html
https://wilde-planten.nl/heemst.htm
https://www.groenrijk.nl/plantengids/plant/vaste-plant/althaea-officinalis

Agnes Terlouw van Hofwegen