De Honingbij (het bijenvolk)

Apis mellifera

eitjes en larven in honingraden
eitjes en larven in honingraden

De groei van het bijenvolk
Het bijenvolk vermenigvuldigt zich door middel van eitjes, die door de koningin worden gelegd. Er zijn twee soorten eitjes. Bevruchte en onbevruchte eitjes. Uit de bevruchte eitjes komen de werksters en de koningin. De koningin wordt koningin omdat deze veel meer koninginnengelei krijgt. 


Koninginnegelei (Royal Jelly)  is een uitscheiding van de keelklieren van de Honingbij. Dit eiwitrijke voedsel maken de werksters met behulp van nectar, stuifmeel en een bijzondere klier in hun kop. Dit "super voedsel" van de bijen is speciaal vermengd met enzymen en wordt alleen gevoerd aan die bijen, die voorbestemd zijn om Koninginnenbij te worden.
De koninginnelarven krijgen deze hoogwaardige stof gedurende hun gehele ontwikkelingsperiode, tot zij gaan verpoppen. Dit in tegenstelling tot de werkbijen die het slechts de eerste drie dagen van het larfstadium (na de geboorte uit het eitje) ontvangen. Na deze drie dagen wordt bepaald of de larve een gewone werkbij of een koningin zal worden.

de koningin en haar werkbijen
de koningin en haar werkbijen

De werkbijen maken voor de aanstaande koninginnen speciale cellen (moerdoppen, ook wel genaamd koninginnencellen), maar als er onverwachts iets met de koningin gebeurt kan het volk ook een nieuwe koningin maken uit een larf van een bevrucht eitje  in een gewone cel. Die cel wordt dan snel achteraf aangepast (tot een zogeheten redcel). Uit de onbevruchte eitjes komen de darren.

Bij het werk wordt de koningin constant omringd door een wissellende "hofstaat" van ongeveer 12 bijen (werksters).
Deze verzorgen haar, voeden de koningin en verspreiden de Koninginnestof
(hormoon), waardoor de hele kolonie weet dat er in het volk een koningin aanwezig is.
Aanvankelijk legt de koningin in februari/maart enkele tientallen eitjes per dag.
Al naar gelang het oplopen van de temperatuur en binnenkomst van voedsel voert zij dat aantal op, tot wel 2000 per etmaal in de zomer. Het bijenvolk wordt door de activiteit van de koningin steeds groter en de werkbijen gaan speciale cellen bouwen waarin de koningin bevruchte eitjes gaat leggen. Deze zijn voorbestemd tot nieuwe koninginnen, hetgeen bereikt wordt door toediening van speciaal, door de werksters, geproduceerde koninginnengelei.

bijenvolk
uitgezwermd deel van een bijenvolk

Nieuwe koningin
Net voor haar geboorte waarschuwt de nieuwe koningin, door middel van bepaalde piepgeluiden, het zogenoemde tuten en kwaken, dat zij in aantocht is. De oude koningin vliegt met ongeveer de helft van het volk uit. Dit is het u welbekende zwermen. Omdat in het achterblijvende volk meerdere koninginnen worden geboren kan dit volk ook nog weer gaan zwermen.

Boris Börger