Blauwalg

Cyanobacteria
 

blauwalg blauwalg

8 September 2018 zou ik in Spijkenisse meedoen aan mijn eerste kwarttriatlon. Twee dagen voordat het evenement zou plaatsvinden kregen we te horen dat het zwemgedeelte niet door kon gaan vanwege de aanwezigheid van blauwalg in het zwemwater. Dat was jammer, maar wat is precies blauwalg?

Blauwalg is geen alg maar een bacterie. Waarom die naamsverwarring? In het verleden heeft men alle organismen die in hun cellen chlorofyl hebben en dus via fotosynthese autotroof zijn, algen genoemd. Maar omdat deze blauwalgen geen celkern hebben, moeten ze volgens de nu geldende criteria worden ingedeeld bij de prokaryoten. Bacteriën dus, ingedeeld als aparte groep: cyanobacteriën.

De blauwalgen die de problemen in het oppervlaktewater veroorzaken, horen bij een aan paar verschillende soorten; de belangrijkste is Plankthotrix aghardii. De indeling van blauwalgen is de laatste tijd sterk aan verandering onderhevig, met name door conclusies uit DNA onderzoek.

Cyanobacteriën waren de eerste levende organismen op aarde. Men heeft kunnen aantonen dat  ze in ieder geval vanaf 2,7 miljard jaar geleden op aarde aanwezig zijn, sommige onderzoekers komen zelfs op 3,5 miljard jaar. Enkele soorten kunnen in zeer extreme omstandigheden overleven: tot 80⁰C.

De blauwalg(en) waar we hier in Nederland mee te maken hebben, kunnen zich ontwikkelen onder voor hun gunstige omstandigheden: licht (in de zomer altijd voldoende aanwezig); stilstaand water (afgelopen jaar méér voorkomend dan in natte jaren); voedingsstoffen (bijvoorbeeld stikstof en fosfor) en temperaturen boven de 20⁰C. In die omstandigheden kunnen blauwalgen zogenaamd tot ‘bloei’ komen. Ze vormen dan een drijvende, stinkende laag op het water en produceren giftige stoffen, de zogenaamde cyanotoxines. Deze kunnen leiden tot vergiftigingsverschijnselen bij mens en dier, die zich met name uiten in huidirritatie, hoofdpijn en maag- en darmklachten.

De oplossing voor de blauwalgproblemen moet gezocht worden in het wegnemen van de gunstige omstandigheden. Licht wegnemen is onpraktisch; de hoge temperaturen zijn soms een gevolg van de klimaatverandering: het zal niet meevallen om die om te draaien. Dus moeten we het zoeken in het voorkomen van stilstaand water: dat kan zeker plaatselijk mogelijkheden bieden. Maar meer is mogelijk met het wegnemen van eutrofiëring: voorkomen dat stikstof en met name fosfor in grote hoeveelheden in het oppervlaktewater terecht komen. Weliswaar hebben we al een hoop gewonnen door het verwijderen van fosfaten uit wasmiddelen, maar door overdosering van met name fosfaten in mestgiften in het verleden (en ook nu nog wel) lekken die nog steeds via het grondwater naar het oppervlakte water. In Wageningen is men bij de universiteit (WUR) bezig om via zogenaamde geo-engineeringtechnieken de fosfor aan klei-elementen te binden, waardoor ze uit de wateroplossing verwijderd worden.

Die triatlon in september werd nu een run-bike-run (5-40-10 km): mijn eindtijd circa 2h 45 min.

Bronnen:
Wikipedia

IVN opleidingsmap
https://www.wur.nl/nl/Dossiers/dossier/Blauwalg.htm

Nico Enthoven