Uden
Insecten
maandag18nov2019

Warme zomers zorgen voor zuidelijke nieuwkomers

Overlast van wantsen op de muren van woningen en in woningen in Uden

Door het warmer worden van het klimaat vinden steeds meer zuidelijke insecten hun weg naar het noorden. Wanneer het vlinders zijn zoals de koninginnepage of kleine parelmoer en de kolibrivlnder, is iedereen verrukt. De pijamawants op de schermen van wilde peen zijn nog bijzonder om te zien; ook de vuurwants roept weinig afschuw op vooral ook omdat ze niet snel in huizen zullen verschijnen.

Door het mooie warme weer doen echter andere minder aantrekkelijke soorten het ook goed. Wanneer deze warmte minnende soorten in het najaar onze woningen opzoeken, ontstaan er problemen met die kleine stinkertjes.

IVN Uden - Lindenspitskop op linden van de AbdijlaanLindenspitskop op linden van de Abdijlaan 

IVN Uden - Nimfen en adulten van de lindenspitskopNimfen en adulten van de lindenspitskop

De lindenspitskop (Oxycarenus lavaterae) werd in 2008 voor het eerst gemeld in de Benelux: een kortstondige vestiging in Zuid-Nederland. In België (waarnemingen.be) dateert de eerste melding van deze soort uit 2014. Vervolgens werd de lindenspitskop zowel in 2016 als in 2017 op telkens drie locaties waargenomen. In 2018 stond de teller echter al op meer dan 10 locaties. Die liggen verspreid van Kortrijk tot Antwerpen.
De lindenspitskop valt vooral op omdat de soort in grote groepen op lindes vertoeft, vaak met vele honderden bij elkaar. Zo’n aggregaties bestaan doorgaans uit nimfen (onvolwassen exemplaren) en volwassen individuen (in beide stadia kan de soort overwinteren). Instinctief zou je vermoeden dat zo’n grote groepen wantsen schadelijk zijn voor de boom, maar totnogtoe werd nergens schade vastgesteld. De wantsen leven van sappen. De soort wordt gecatalogeerd als onschadelijk: paniek is onnodig.
Vermoedelijk lift de lindenspitskop geregeld mee met allerlei transport. De uitbreiding van de soort van Zuid- naar Noord-Europa wordt in verband gebracht met de import van plantgoed. Opmerkelijk is dat deze wants in Zuid-Europa vooral op Hibiscus, Lavatera en kaasjeskruiden zit, terwijl in Centraal- en West-Europa linde de belangrijke waardplant lijkt; een gelijkaardige switch werd bij de eveneens warmte minnende vuurwants vastgesteld. In Zwitserland bleek dat de wantsen, die op lindeschors overwinteren, probleemloos temperaturen van -10°C overleven. Dus wellicht is de lindenspitskop een blijver in ons land.

IVN Uden - Vuurwants (Pyrrhocoris apterus)Vuurwants (Pyrrhocoris apterus)

IVN Uden - Bladpootrandwants (Leptoglossus occidentalis)Bladpootrandwants (Leptoglossus occidentalis)

IVN Uden - Berkenwants (Kleidocerys resedae)	Berkenwants (Kleidocerys resedae)

IVN Uden - Grauwe schildwants (Rhaphigaster nebulosa)Grauwe schildwants (Rhaphigaster nebulosa)

In 2018 werd op veel plaatsen nog een zuidelijke nieuwkomer waargenomen: Bladpootrandwants. Deze grote, maar onschuldige wants heeft opvallende grote poten met een verbreding. In de buurt van berken waren in 2018 veel berkenwantsen te vinden. Ook deze soort zoekt bij het kouder worden een beschutte plek op. Wantsen kunnen infrarood zien en weten daardoor de warme plekjes snel te vinden. Ook de Grauwe schildwants is zo`n zuidelijke nieuwkomer.

Bestrijding van overlastgevers

De laatste jaren veroorzaken de eikenprocessierupsen veel overlast door de verspreiding van brandharen. De bestrijding van deze rupsen, die ook door de klimaatopwarming al opgerukt zijn naar het noorden van Nederland, is erg arbeidsintensief en kostbaar. Het gebruik van insecticiden is ook dodelijk voor andere soorten, die op eiken leven. De inlandse eik kent meer dan 300 soorten bewoners. Voor de bruine eikenpage wordt al een herstelprogramma uitgevoerd in de Maashorst. Het per boom afzuigen van de nesten van de processierups is alleen zinvol op drukke plaatsen. Uit onderzoek van de Universiteit Wageningen blijkt, dat het aanplanten van vooral inheemse bomen en struiken met kruiden in de omgeving van eiken ruimte biedt voor bestrijders van de processierupsen zoals loopkevers, sluipwespen, roofvliegen etc. Om insectenetende vogels te lokken kunnen nestkastjes opgehangen worden. Mezen moeten deze rupsen wel leren kennen als voedselbron. Daarbij komt, dat de uitbarsting van de buxusmot zorgt voor een overaanbod van voedsel. Hopelijk hebben onze stadsmezen minder last van de achteruitgang van insecten door landbouwgif, waardoor de afname van mezen en andere insecten etende vogels wordt veroorzaakt. Uden is een gifvrije gemeente.  

Leuke zuidelijke soorten

IVN Uden - KoninginnepageKoninginnepage

IVN Uden - Kleine parelmoervlinderKleine parelmoervlinder

IVN Uden - KolibrievlinderKolibrievlinder

IVN Uden - PyjamawantsPyjamawants

Hoe kun je overlast voorkomen?

De wantsen leven buiten en komen ‘per toeval’ huizen binnen in hun zoektocht naar een plek om te overwinteren. Daarnaast vormen deze wantsen geen bedreiging voor mens en huisdier.  Om te voorkomen dat wantsen uw huis binnendringen, is het belangrijk om ramen en deuren gesloten te houden of een hor te plaatsen. Mocht u ondanks deze voorzorgsmaatregelen toch nog last houden, kijk dan goed of er kieren, gaten en/of spleten in de muur of kozijnen zitten waardoor deze kleine insecten kunnen binnendringen. Indien dit het geval is, kunt u deze gaten dicht maken. Bij kleine aantallen is simpelweg een stofzuiger gebruiken voldoende om ze te verwijderen. Door het bestrijden met insecticiden worden ook de bestrijders van de plaagdieren gedood. Monoculturen zoals in de land- en tuinbouw zijn alleen te beschermen met gif. Een grotere biodiversiteit beperkt uitbraken van deze last veroorzakers en is veel stabieler.

Plantenactie

Op 21 maart 2020 wordt door Uden naar de Toekomst weer een plantenactie georganiseerd in samenwerking met de gemeente en natuurorganisaties. Bij deze actie kunnen bewoners van Uden en Landerd tegen gereduceerde prijs bomen, struiken, vaste planten en zakjes zaad van kruiden kopen. Ook worden dan nestkastjes aangeboden.

Tekst: Nico Ettema, Ecoloog