Maastricht
Natuur
vrijdag24nov2017

Stadsnatuurvisie Maastricht aangeboden

Maastricht heeft goud in handen

logo stadsnatuur maastricht

The making of
In 2016 heeft, op initiatief van IVN Maastricht, gemeente Maastricht (Wethouder Natuur & Landschap en Maastricht LAB) en de Universiteit van Maastricht (ICIS), -de “founding partners”, die samen de opstelling van de Stadsnatuurvisie hebben georganiseerd en gefaciliteerd-, een groep van zo’n 50 burgers zich verenigd in Stadsnatuur Maastricht (SNM). Zij hadden allen één gemeenschappelijk doel: een visie over de stadsnatuur in Maastricht op te stellen. Ze vonden namelijk dat dit thema veel te weinig aandacht kreeg. 

De deelnemers aan het project kwamen uit allerlei geledingen: natuurverenigingen, buurtkaders, onderwijs, zorg, bouw, bedrijfsleven, kunstwereld, overheid. Ze werkten gratis mee en deden dat ‘a titre personnel’. De Stadsnatuurvisie Maastricht (SNV) is zo een mooi voorbeeld geworden van volwassen burgerparticipatie en co-creatie: een constructieve bottom-up samenwerking tussen particulieren, overheden en instanties. 

Afgelopen jaar is heel hard gewerkt aan de totstandkoming van deze Stadsnatuurvisie Maastricht (SNV). Het resultaat mag met recht een meesterstuk worden genoemd.

In de fase dat de deelnemers onderzoeken deden en gingen bouwen aan deze visie lieten ze zich inspireren door een aantal natuurgoeroes. In een lezingencyclus georganiseerd in Centre Ceramique spraken (inter)nationale deskundigen zoals André de Baerdemaeker, Remco Daalder, Mark Mieras en Ignace Schops over diverse aspecten van Stadsnatuur. Deze lezingen, die ook open stonden voor het publiek, werden druk bezocht.

De inhoudelijk georiënteerde deelnemers aan SNM werkten verdeeld over 5 themagroepen, die ieder een thema uitwerkte en daarover een (deel)visie schreven:

  • Stadsnatuur en biodiversiteit;
  • Stadsnatuur en gezondheid;
  • Stadsnatuur en economie;
  • Stadsnatuur in Maastricht op macroniveau;
  • Stadsnatuur in de praktijk op microniveau.

De Stadsnatuurtafel, met daarin mensen met een meer bestuurlijke achtergrond, zweefde als een helikopter boven de themagroepen en legde dwarsverbanden tussen de stadsnatuurthema’s en de meer algemene stadsthema’s. De Stadsnatuurtafel gaf hierdoor impulsen aan samenhang, synergie en kwaliteit van de visie. Vervolgens zijn in een aantal plenaire creatieve sessies, waarbij alle SNM-deelnemers welkom waren, alle ingrediënten ineen gesmeed tot de Stadsnatuurvisie Maastricht (SNV).

Wat is stadsnatuur nu precies? 
Er zijn veel definities, maar SNM hanteert: de soorten en ecosystemen die floreren in een stedelijke, door mensen gedomineerde omgeving. Stadsnatuur klinkt wellicht paradoxaal – bestaat er eigenlijk wel mens-gedomineerde stedelijke natuur? Maar aandacht voor stadsnatuur creëert wel, soms zelf ongewild, allerlei mogelijkheden voor een ecosysteem dat flexibel is, kansen grijpt en in staat is zich aan te passen aan steeds veranderende stedelijke omstandigheden. Zo kan stedelijk groen veranderen in een uniek ecosysteem met een eigen identiteit en met karakteristieke soorten. Opvallend daarbij is dat stedelijke biodiversiteit veel groter kan zijn dan die van de omringende agrarische gebieden waarvan de ecologische kwaliteit steeds verder afneemt. 

De hoofdpunten van de Stadsnatuurvisie (SNV)
Maastricht heeft met haar unieke stadsnatuur al goud in handen. Het kan echter nog veel beter. En dat is ook nodig om de stad toekomstbestendig te maken op het gebied van gezondheid, economische vitaliteit, biodiversiteit en simpelweg het geluk van Maastrichts burgers. Maastricht begint niet bij nul, zo is al gezegd, de stad heeft al veel natuurpareltjes. Denk maar aan (veelal buiten de bebouwde kom gelegen) St Pietersberg-Jekerdal-Cannerberg, Ambyerhei, de Hoge Fronten en de Grensmaas om er een aantal te noemen. Maar er zullen er veel meer moeten komen (juist binnen de bebouwde kom en liefst in het centrum zoals kloostertuinen) en ze zullen beter met elkaar verbonden moeten worden (een volledig parelsnoer maken).  Het is de bedoeling kansen te gaan grijpen en tegelijkertijd te werken aan de realisatie van onze droom. Het ‘laaghangend fruit’ plukken we binnen een paar jaar, de totale visie realiseren kost meerdere decennia. Daarom zijn er zowel voor korte als langere termijn concrete resultaten opgeschreven in de visie. Een greep eruit:

  • De lange termijn visie is dat er uiteindelijk een volwaardig Maastrichts Natuur Netwerk komt: een groen-blauw(water)- natuurnetwerk dat aansluit bij het landschap en de cultuurhistorie van de stad. Langs dat netwerk kunnen dieren en planten zich door de stad verplaatsen. Maar natuurlijk komt dit netwerk ook beschikbaar voor (rollator)wandelaars, fietsers en sporters.
  • In 2040 is er twee keer zoveel groen in de bebouwde kom, terwijl het buitengebied onaangetast blijft en de natuurkwaliteit ervan verbetert.
  • Bestaande natuurgebieden worden beter beschermd en waar mogelijk uitgebreid.
  • Op kortere termijn zijn natuurlijk ingerichte stads- wijk- en buurtparken voor iedereen dichtbij  en ook goed bereikbaar voor kinderen en mindervaliden.  
  • Iedere buurt en iedere school krijgt zijn eigen natuurspeelplaats. 
  • De bebouwingsdichtheid binnen de singels, die nog relatief laag is, kan worden vergroot mits tegelijkertijd wordt ingezet voor extra (natuurgroene) openbare ruimte. Vele binnenterreinen, denk aan kloosters en verzorgingsinstellingen worden autovrij en vergroenen mee.

Hoe kunnen we dat gaan bereiken
We gaan enthousiast en stelselmatig toewerken naar die inspirerende ‘stip aan de horizon’ waarin stadsnatuur alom aanwezig is. We kiezen daarbij voor de volgende speerpunten:

  • Essentieel is om meer bewustwording, draagvlak en gevoel van urgentie voor stadsnatuur te creëren. Wij willen dat stadsbewoners zich verbonden gaan voelen met stadsnatuur. Of nog beter: zich laten inspireren door die stadsnatuur die altijd en overal kansen grijpt. 
  • Even essentieel is dat stadsnatuur een integraal onderdeel wordt van alle plan- en beleidsvorming t.a.v. ruimtelijke ontwikkeling. Zo wordt in alle gemeentelijke- en regioplannen, van Omgevingsvisie tot bouwplan , stadsnatuur als volwaardige doelstelling vanaf het begin meegenomen.
  • Een Transformatiekaart geeft vorm aan de “stip op de horizon” en een Transformatieplan zorgt voor de condities dat kansen om knelpunten in het netwerk te op te heffen ook werkelijke gegrepen kunnen worden en dat er geen nieuwe knelpunten ontstaan.
  • Er komt een “permanent uitnodigend beleid”:
    • Initiatieven van burgers en organisaties worden gestimuleerd en gefaciliteerd door een stadsecoloog die stadsnatuur en stadsbeleid verbindt, maar ook mensen enthousiast maakt, burgerinitiatieven aanwakkert en initieert en coproducties met groene organisaties aan gaat.
    • Een ‘Natuurloket’ bemenst door de diverse organisaties ondersteunt met praktische informatie, ‘eerste hulp bij procedures’ en inspiratieboeken.
    • Een monitoringssysteem, zodat iedereen weet hoe stadsnatuur er voor staat en wat we nog willen en kunnen bereiken. Dat mobiliseert en zorgt voor co-creatie, afstemming en samenwerking.
  • We willen een proces op gang brengen waarbij publieke, private en particuliere partijen samenwerken aan een krachtiger stadsnatuur. Zo kunnen we bevorderen dat nieuwe projecten worden opgestart om meer stadsnatuur in Maastricht te realiseren. In de realisatie, beheer- en onderhoudsfase werken alle eigenaren mee aan het vervolmaken van het stadsecosysteem.
    • Alle grote publieke en private organisaties (denk aan gemeente, universiteit, waterschap, woningbouwcorporaties, bedrijven, horeca) worden daarom uitgenodigd om stadsnatuur in hun (duurzaamheids)beleid op te nemen en om hun (privaat of openbaar) – groen, oevers en bermen, erven en gebouwen (nestgelegenheid!) – maximaal ecologisch in te richten.
    • Burgers denken en doen mee als individu en via groene verenigingen en initiatieven; ze zorgen voor eigen tuinen en gezamenlijk groen.

Download hier het complete rapport 

VP Stadsnatuur