Leeuwarden e.o.
Natuur
maandag10apr2017

Hoor ik daar nu al een sprinkhaan?

Hoor ik daar nu al een sprinkhaan?

1 april 2017 excursie - De Houtwiel/Broeksterwoude en De Pomp/Lauwersmeer
 

‘Wat is er, wat hoor je, waar denk je aan?’ ‘Dat geluid, die ratel … die klinkt anders dan het gesnor wat we al en paar keer hebben gehoord.’ Als dat is wat ik denk dat het is, dan is het een hele vroege, kom op, die waarneming moeten we afmaken.’ Het plan is om richting Lauwersmeergebied te gaan. Om 8.00 uur staan we met 14 personen gereed om te vertrekken, als medeorganisator Doede de Boer me vertelt dat hij gisteren naar De Houtwiel bij Broeksterwoude is geweest. Hij heeft daar veel blauwborsten gezien, die net weer terug zijn vanuit hun overwinteringsgebied in Afrika. De blauwborst is een doelsoort voor vandaag. Na een super kort rappoklappo overleg met de andere “partner in crime”, Linda Veeman, is het reisdoel snel omgegooid.

Schieten


Rond half 9 staan we onder prachtige weersomstandigheden geparkeerd bij It Goddeloas Tolhûs. We laten onze goede zin niet verpesten door de jagers die aan de rand van het natuurgebied aan het schieten zijn. ‘Horen jullie de roerdomp wel?,’ vraagt Nico ter afleiding. Jahaaa, dat geluid klinkt veel beter en horen we VOOR HET EERST DIT JAAR.

Vlinderen


Bij het Tolhûs staan we even stil. Een gaai, kneu en een winterkoning die onverstoorbaar knalhard zit te zingen. Via het toegangshek betreden we het gebied. ‘Wow, kijk eens naar die bruine kiekendieven.’ De roofvogels laten geweldig mooi hun baltsvlucht zien. Op hoogte vlinderen en naar beneden duiken, dan laag vliegend met hangende poten. In totaal zien we 4 kieken boven het gebied. Een mannetje komt vrij dichtbij en duikt in het riet waar hij een tijdje roepend blijft zitten. Niet alleen de baltsvlucht, maar ook de soort zelf, zien de meesten van het gezelschap VOOR HET EERST DIT JAAR.

Mevrouw blauw


Nog voor we het gebied betraden, waren in de verte de baltsvluchten van blauwborsten te zien. Nu we dichterbij komen, kunnen we ook de mooie zang horen. Het blijft verbazingwekkend dat die vogels na een reis van 3000 kilometer weer bij ons arriveren. Ze beginnen gelijk met hun baltsvluchten waarbij ze al zingend als een parachute naar beneden zweven. Als je ze mooi wilt bekijken of foto’s maken dan is het in deze periode, juist vanwege die drukdoenerij van het territorium afzetten en vrouw versieren. Als de broedtijd aanbreekt, zijn ze vrijwel onzichtbaar, schuw en hoor je ze nauwelijks. Dicht in het struikgewas zit een vrouwtje blauwborst. ‘Hoe zie je dat het een vrouw is,‘ wordt er gevraagd. ’Vrouwtjes hebben geen blauw op hun borst en leven erg verborgen’. Voor de meesten is het de eerste ontmoeting met een mevrouw blauw en zien ze de soort VOOR HET EERST DIT JAAR.

Slaapkamer, zolder, kelder.


’t Is mooi weer maar ’t blijft niet zo. Dit is een ezelsbruggetje om de zang van de fitis te herkennen. De zang begint qua hoogte op je slaapkamer, gaat naar de zolder en eindigt vervolgens ergens in de kelder. Helemaal blij wordt je als ook deze zanger weer terug is in onze contreien. Dan is de lente echt los. Beetje jammer dat het ezelsbruggetje uitkomt vandaag maar dat is voor latere zorg. We zien en horen verschillende fitissen VOOR HET EERST DIT JAAR.

Rooie lijf


Terwijl we de capriolen van een blauwborst staan te bekijken, ziet Albert een mannetje goudvink, al snel gevolgd door een vrouwtje. Het mannetje met zijn rooie lijf knalt er uit in de wilg. Achter ons in het moeras klinkt een kreet. ‘Wie schreeuwt daar als een speenvarken,‘ vraagt Esther Dijkstra. ‘Een waterral.‘ ‘Nou die vergeet ik niet weer.’ Zo stil als het een paar weken geleden in het moerasgebied was, zo druk wordt het nu. Echt de meest geweldige tijd van het jaar. Alsof de trekvogelsoorten het met elkaar hebben afgesproken, komen ze binnenvallen. Nauwelijks bekomen van de euforie van de ene soort of de volgende meldt zich aan. Het klinkt eerst nog twijfelachtig. ‘Is dat een rietzanger?’ Maar dan gaat de zang echt los. ‘Ja, dat is een rietzanger.’ We treffen er meerdere aan. Ook deze soort spotten we VOOR HET EERST DIT JAAR.

Snorrend en ratelend


Dan zijn we toe aan het persoonlijke hoogtepunt van de dag. Op verschillende plaatsen horen we het monotone lage gesnor van een vogel die nogal kieskeurig is als het op het biotoop aankomt. Het betreft de snor. Liefst zoeken ze grote stukken waterriet van zeker 8-10 jaar oud met veel oud plantenmateriaal op de bodem. Ze arriveren in maart in ons land. We staan wederom naar een blauwborst te loeren als me een rateltje opvalt … deze is anders … zal toch niet … nu al? Het zit niet ver van ons af en laat korte rateltjes horen. Andere deelnemers laat ik merken, of ze hebben zelf door, dat er iets gaande is. ‘Een hogere minder drukke ratel dan de snor. Kan haast niet missen, dat is een erg vroege sprinkhaanzanger.’ Ik houd niet van het invoeren van bijzondere meldingen op waarneming.nl zonder bewijs. Het geduld van de excursiegroep wordt op de proef gesteld als de strijd om bewijsmateriaal te verzamelen begint. Albert Eggens weet het geluid op te nemen. Sprinkhaanzangers laten zich vrijwel niet zien. Een foto zou mooi zijn als hard bewijs. Ronald heeft hem plots in beeld en weet een foto te maken. Tussen de takjes weliswaar. Meneer Zondervan is niet tevreden. Weer gaan de fotografen onder ons in stelling en wachten tot het dier al ratelend een beetje omhoog kruipt in een laag struikje. Het lukt mezelf om een goeie bewijsplaat te maken. De sprinkhaanzanger is minder kritisch qua biotoop en daardoor algemener, maar een vroege aankomst is wel weer bijzonder. De vroegste melding ooit was op 1 april 2014. Daar komt nu een melding bij te staan van 1 april 2017 in Fryslân. De snorrende snor en de ratelende sprinkhaanzanger … VOOR HET EERST DIT JAAR.

Feestje


De meeste deelnemers zijn alvast terug naar de auto gelopen voor de koffiebreak. Het geduld van de groep is op de proef gesteld. Bedankt voor jullie geduld zodat deze pipo en zijn medestrijders de waarneming hebben kunnen afmaken. Om het feestje compleet te maken heeft Cor de Vries, namens het IVN bestuur, een verrassing. Lekkere tompoezen voor bij de koffie en thee. Hier kunnen we wel aan wennen. Dat is voor het eerst in …. jaar.

Aangenaam verbreken


Er is tijd over. Rond half 12 parkeren we bij De Pomp in het Lauwersmeergebied. Vanaf 1 van de mooiste plekjes in Fryslân, kijkheuvel De Pomp, zien we een zeearend in een boom zitten. Roodborsttapuiten scharrelen voor ons in het weiland. Er zweven in totaal 6 bruine kiekendieven boven de rietvelden. Opnieuw de rietzanger, blauwborst en fitis die de stilte aangenaam verbreken. Het windstille weer is heerlijk. We lopen nog een stukje en horen baardmannetjes in het riet. Vanaf een andere locatie wordt een telescoop richting de zeearend opgesteld. Die is verplaatst en zit nu beter zichtbaar. Het nest is ook in beeld en we zien een zeearend op het nest omhoog komen. De zeearend is een debuut voor Cor en de meeste andere deelnemers zien dit imposante beest VOOR HET EERST DIT JAAR.

IVNLWD-VOGEL

IVNLWD-UITKIJKHEUVEL-HOUTWIEL

IVNLWD-Blauwborst

Tekst: Meino Zondervan
Foto’s: Meino Zondervan en Linda Veeman