Van Mergelwinning tot Beschermd Natuurmonument

bron: folder Sibelco Europe

(terug naar de vorige pagina)

Groeve 't Rooth, nabij Bemelen in de gemeente Margraten, is één van de overigens weinige groeves waar nog mergel wordt gewonnen en ook één van de weinige actieve groeves die u kunt bezoeken. In dit ongeveer 50 ha. grote gebied kunt u kennismaken met een groeve in dagbouw met mergel en fossielen, maar ook en vooral met een heringericht gebied dat is uitgegroeid tot een uniek natuurgebied. Zo uniek dat het tot Beschermd Natuurmonument is verklaard.

Groeve 't Rooth is eigendom van Sibelco Europe MineralsPlus (voorheen Ankerpoort N.V.). Een gedeelte van het gebied is inmiddels overgedragen aan Stichting het Limburgs Landschap.

Het ontstaan van mergel

De zuivere kalksteen die we in Limburg mergel noemen, komt in Nederland alleen in Zuid-Limburg aan de oppervlakte. De officiële benaming voor deze zachte kalksteen is Maastrichts Krijt, onderdeel van de Formatie van Maastricht. Mergel is tussen 67 en 65 miljoen jaar geleden ontstaan in de periode van het Boven-Krijt. In dit tijdperk was Zuid-Limburg overspoeld door een ondiepe tropische zee, waarin ontelbare planten en dieren leefden. De skeletten van deze planten en dieren bezonken op de zeebodem en zo ontstond, in de loop van vele jaren, mergel. Kort na het einde van de Krijtperiode heeft de zee zich teruggetrokken en is de mergel achtergebleven.

Zoals vele geologische lagen is ook mergel een schatkamer van het verleden. De overblijfselen van planten en dieren waaruit de mergel is ontstaan, fossielen genaamd, vertellen veel over de ouderdom van de lagen. In Groeve 't Rooth komen veel fossielen voor, van grote tot microscopisch kleine. Er zijn fossielen gevonden van dieren die 65 miljoen jaar geleden uitgestorven zijn. De mergellagen zijn dus nóg ouder.
Tussen de mergellagen zitten lagen met vuursteen, een zeer harde steensoort die al meer dan 250.000 jaar geleden werd gebruikt voor het maken van stenen werktuigen.
Het grind, dat op de mergel ligt, werd ruim een miljoen jaar geleden afgezet. Toen stroomde de Maas waar nu de groeve ligt. Zij voerde grind mee dat voor een groot deel bestaat uit stenen uit de Vogezen en de Ardennen. In de laatste twee ijstijden is het grind bedekt met een laag löss.

Beschermd Natuurmonument

Sibelco Europe MineralsPlus wil en kan de mergel niet zomaar afgraven. Voorafgaand aan de ontginning van het gebied is door landschapsarchitecten een plan voor de herinrichting gemaakt. Pas als de provinciale overheid dit plan heeft goedgekeurd mag met de mergelwinning worden gestart.

In de groeve zijn verschillende vormen en verschillende stadia van herinrichting te herkennen. Tot het einde van de jaren '60 van de vorige eeuw werd het gebied in de oorspronkelijke, agrarische staat teruggebracht en keerden de akkers en weilanden weer terug. Later werd de groeve ingericht als natuurgebied. Tijdens een wandeling door de groeve kunt u zien hoe een voormalig stuk landbouwgrond is veranderd in een droogdal met hellingbossen, waar zich spontaan een zeldzame flora en fauna heeft ontwikkeld. Het gebied is zo uniek dat het Ministerie van Landbouw en Visserij het gebied in 1986 tot Beschermd Natuurmoniment heeft verklaard.

Tegenwoordig leeft het idee om bij herinrichting het gebied niet meer te beplanten. De erosie, aardverschuivingen en waterwerking die dan optreden maken de groeve tot een dynamisch gebied, dat steeds opnieuw kansen schept voor planten en dieren.

Welke vorm van herinrichting ook wordt gekozen, de afgegraven dekgrond, de löss en het grind, worden daarbij opnieuw gebruikt. Vervolgens kan de natuur zich opnieuw ontwikkelen, al dan niet door mensenhand op weg geholpen.

Het gedeelte van Groeve 't Rooth dat is verklaard tot Beschermd Natuurmonument, wordt beheerd door Stichting het Limburgs Landschap. Koninkpaarden en een kudde geiten zorgen voor de natuurlijke begrazing van het gebied. Op die manier worden bijvoorbeeld de paddenpoelen vrij gehouden van begroeiing, zodat onder andere de geelbuikvuurpad voldoende mogelijkheden heeft om zich te ontwikkelen.

Mergelwinning

In het zuiden van Limburg wordt al sinds eeuwen mergel gewonnen. Soms ondergronds en waar de mergel dicht aan de oppervlakte komt, bovengronds. Deze inmiddels verlaten bovengrondse groeven zijn nog maar moeilijk in het landschap te herkennen omdat ze weer snel begroeid zijn geraakt, maar hier en daar staan in het landschap nog oude kalkovens als stille getuigen.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw heeft de Provincie Limburg besloten de mergelwinning in aangewezen gebieden te concentreren. Eén van die locaties was 't Rooth. Als de huidige concessie is verlopen zal de groeve niet verder worden uitgebreid.

Minerale grondstoffen zijnonontbeerlijk bij de productie van allerlei materialen die we dagelijks gebruiken, zoals verf, kunststoffen, keramiek, glas, vuurvaste producten en staal. Minerale grondstoffen zijn echter ook schaars. Daarom is Sibelco Europe MineralsPlus voortdurend op zoek naar alternatieve restproducten.

De mergel, het Maastrichts Krijt, die in Groeve 't Rooth wordt gewonnen, wordt bij de Maastrichtse productielocatie van Sibelco Europe MinerlasPlus bewerkt tot een aantal producten en grondstoffen:

  • Kalkmeststof, die wordt verstooid om de verzuring van landbouwgronden, bossen, water en van uw tuin tegen te gaan; Het bijzondere van Maastrichts Krijt is nl. de hoge neutraliserende waarde, het vermogen om zuren te neutraliseren.
  • Toevoeging aan veevoeder, zodat dieren sterke botten houden.
  • Vulstof voor wegenbouw.
  • Kleurstof in de keramische industrie.

(terug naar de vorige pagina)