IVN Nuenen
Vogels
zaterdag15mei2021

Gefladder: Gierzwaluw

Roy van der Velden, coördinator van de Vogelwerkgroep, schrijft regelmatig een column over vogels.

Je kunt er bijna de klok op gelijk zetten, op Koningsdag zijn de eerste gierzwaluwen weer in ons land. De voorjaarstrek uit het zuiden brengt ieder jaar de meeste soorten op vrijwel dezelfde dag terug in ons land, maar de gierzwaluw is wel heel trouw aan het koningshuis en arriveert vrijwel altijd op de verjaardag van de koning. Maar dit jaar was het anders.

Door het koude voorjaar en de constante luchtstroming uit het noorden, werden trekvogels opgehouden. Ze hadden moeite om ons land te bereiken. Sommige soorten, zoals de spotvogel en de kleine karekiet, waren verstandig en bleven door de windcondities een tijdje langer hangen in Zuid-Frankrijk, waar het aanzienlijk beter weer was. Ook de gierzwaluw werd, op enkele pioniers na, opgehouden. De achterstand ten opzichte van een normaal jaar was bijna twee weken. En dat is uitzonderlijk. 

Het koude voorjaar zorgde er ook voor dat heel veel insecten pas actief werden toen de temperatuur wat hoger werd. Tot begin mei kon je door het Nuenens Broek lopen zonder een mug tegen te komen. Pas na een paar warme dagen in mei was de lucht ineens vol van muggen. Het is prachtig om te zien hoe vogels als de gierzwaluw hun aankomst weten af te stemmen op de piek van hun voedsel. Nu de insecten actief zijn, komen de gierzwaluwen ook ons land binnen, al hebben ze door hun uitstel Koningsdag dan gemist.

Ik vind het altijd heerlijk als in de dorpskernen het gegier van de gierzwaluwen weer is te horen en de spectaculaire snelle acrobatische duikvluchten zijn te zien. Constant jagen de ze achter elkaar aan, luid gierend op zoek naar voedsel. Een gierzwaluw komt vrijwel nooit op de grond. Zijn pootjes zijn dan ook slecht ontwikkeld. Alleen om te nestelen duiken ze in beschikbare holten van kerken en gebouwen. Zodra de liefdesdaad erop zit, de eitjes zijn uitgebroed en de jongen groot gebracht, komen ze niet meer op de grond en blijven vliegen. Gierzwaluwen slapen zelfs tijdens hun vlucht! 

De jongen, als die eenmaal uit het nest zijn, komen de eerste twee jaar niet meer aan de grond, en verblijven de hele tijd vliegend in de lucht. Gierzwaluwen leggen dan ook enorme afstanden af en hebben veel insecten nodig om hun motor gaande te houden. Per dag worden ongeveer 4.000 insecten gegeten. Een enorm aantal, wat constant jagen nodig maakt. Om aan dat voedsel te komen, kunnen ze niet alleen in de buurt van hun nest blijven. Instinctief weten gierzwaluwen waar het meeste voedsel is te vinden. Zo is bekend dat ’s avonds duizenden gierzwaluwen naar het IJsselmeer vliegen om er te foerageren, omdat daar de dichtheid van insecten het grootste is. En bij slecht weer kan het zo maar zijn dat een in Nuenen broedende gierzwaluw even een uitstapje naar Parijs maakt, omdat het weer daar beter is en er meer voedsel is te vinden. 

Ik vind dat ongelooflijke prestaties en kijk daarom dan ook altijd met veel ontzag naar deze luid gierende acrobaten. Ik hoop dat jullie door dit stukje ook met meer bewondering naar deze geweldenaars kijken als ze weer eens bij je over het huis scheren.