IVN Nuenen
Vogels
vrijdag12jun2020

Gefladder: Nachtegaal

Roy van der Velden, coördinator van de Vogelwerkgroep, schrijft regelmatig een column over vogels.

Iedereen weet inmiddels wel dat het met veel vogels in Nederland slecht gaat. Belangrijke oorzaken daarvoor zijn de steeds grootschaliger landbouw, verstedelijking en afnemende biodiversiteit. Vogels die jarenlang in een bepaalde streek aanwezig waren, verdwijnen daar langzaam om vaak nooit meer terug te komen. Gelukkig zijn in ons land een heleboel instanties die vreselijk hun best doen om de kwaliteit van het landschap te verbeteren in de hoop daarmee gebieden weer aantrekkelijk te maken voor soorten die er zijn verdwenen. Soms lukt dat niet, maar af en toe zijn er ook successen die kunnen worden gemeld. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar de nachtegaal.

Wat velen misschien niet weten, is dat deze bewoner van dicht struikgewas tot ongeveer het jaar 1995 te horen was in het Nuenens Broek en Heerendonk. Tijdens broedvogeltellingen werden jaarlijks een of twee paartjes geteld. Door verdroging en door de achteruitgang van het bos en struikgewas in beide gebieden verdween de nachtegaal.

De nachtegaal is, wat wij vogelaars, een KBV’tje noemen. Dat staat voor klein bruin vogeltje. En daar zijn er een heleboel van in onze natuur. Je kent ze wel, die zangvogeltjes die er ogenschijnlijk allemaal hetzelfde uitzien. Van die vogeltjes met een bruin verenpak en meestal witte onderzijde, waar je tussen de een en de ander geen verschil in ziet. Probeer op zicht maar eens een tjiftjaf en fitis uit elkaar te houden. Of wat denk je van een tuinfluiter en een nachtegaal? Alleen met je ogen is dat onbegonnen werk, tenzij je een heel deskundig expert bent. En, ik geef het direct toe, dat ben ik niet. Trouwens, ik durf de stelling wel aan dat niemand in onze vogelwerkgroep zo kundig is. Nee, om het onderscheid te kunnen maken heb je het geluid erbij nodig. Voor een tjiftjaf is dat zo moeilijk niet. Die roept zijn eigen naam. Deden alle vogels dat maar... Voor andere vogels is het echter veel lastiger om ze op geluid te herkennen. Daar moet je jaren voor oefenen. 

Gelukkig zijn er ook vogels die wel een heel herkenbare zang hebben. De nachtegaal is er daar een van. Iedereen die wel eens naar de Efteling is geweest, heeft in het Sprookjesbos vast naar de nachtegaal geluisterd en werd betoverd door de mooie zang, net als de keizer in het gelijknamige sprookje 'De Chinese Nachtegaal'. De melodieuze harde trillers afgewisseld met een héél melancholieke fluittoon (ik voel dat altijd in mijn buik als een jonge verliefdheid) maken de zang uniek. Prachtig is het om een nachtegaal te horen zingen. Heb je dat nog nooit gehoord? Ga dan vooral eens in de duinen wandelen in het voorjaar. Je weet niet wat je meemaakt!

Helaas was de mooie zang van dit KBV’tje dus uit onze streek verdwenen. Tot het voorjaar van 2019. Er kwam een melding van een zingende nachtegaal bij Stad van Gerwen in het struweel langs het Wilhelminakanaal. Een doortrekker dachten wij. Een gelukje voor degene die de nachtegaal daar had ontdekt, maar geen blijvertje. Dit jaar ging het net even anders.

Tijdens een wandeling door Heerendonk ontdekte IVN-lid Lucie Lecluse een zingende nachtegaal. Zij was zo aardig om dat met mij te delen en dus ben ik ook gaan luisteren. En ja hoor, op het terrein bij de imker zat onmiskenbaar een nachtegaal te zingen! En niet een beetje. Ik stond er bijna letterlijk met mijn neus bovenop. In de struik voor mij, op nog geen twee meter afstand, zat de vogel enorm zijn best te doen een vrouwtje te verleiden bij hem neer te strijken. Of dat is gebeurd, durf ik niet met zekerheid te zeggen. Een tijdje kon je de nachtegaal er iedere dag horen, maar na twee weken kon ik het beestje helaas al niet meer vinden. Was het toch een doortrekker? Of is er een nestje gemaakt en heb ik dat niet ontdekt? Het is onzeker, helaas. Het is echter wel een teken dat de herstelmaatregelen in Heerendonk werken. Voor het tweede opeenvolgende jaar is er een nachtegaal in de buurt. We hebben daarmee na vijftien jaar de eerste poging van herhuisvesten van de nachtegaal in Nuenen! Nou maar hopen dat we komend jaar een broedgeval kunnen vaststellen. Dat zou pas écht een succes zijn voor het natuurherstel.