Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid

Grietje Loof - Groen & Doen

Waarnemingen tijdens de vakantie
Alles ingepakt en mee. We gaan op vakantie. Alles is klaar en geregeld, we kunnen gaan. Heerlijk, we hebben er zoveel zin in. Vakantie, als het een keer zover is kun je niet meer wachten. Er komt een mailtje binnen ‘of ik eraan wil denken dat er voor de komende week een stukje voor de krant geschreven wordt’. ‘Oeps, overal aan gedacht behalve aan een stukje voor de krant’. Ik meld het maar even. ‘Een waarneming op het vakantieadres mag ook’, is het antwoord.

Op het moment dat we aankomen met al onze spullen zie ik al vlinders. Waar ik dus al heel blij van word, want de eerste vlinder die ik zie is een kleine vuurvlinder. Volgens mij heb ik dat al eens eerder geroepen. Koolwitje, atalanta, kleine vuurvlinder, verschillende soorten bijen en een bruin zandoogje. Allemaal bij elkaar, naast elkaar. Snoepen van de bloeiende braam. De tent komt in de benen en het tijdelijke huis wordt ingericht. Het is heerlijk weer en het plekje op de camping is subliem te noemen. Een broodje met eigengemaakte bramenjam laat zich smaken. Ondertussen fladdert er van alles voorbij. Kleine en grote libellen, ik breng ze niet zomaar op naam. Dat vereist enige studie die ik dus niet onderhoud. Alles is per slot de moeite waard en ik kan echt niet alles onthouden. Gelukkig brengen de verschillende appjes op de telefoon regelmatig soelaas. Een roodborstje kwettert in de bosjes en laat zich af en toe zien. Een koolmees met een prachtige stropdas hipt door de takken en een mooie vink komt dichterbij. Dat is een ander exemplaar dan thuis, deze heeft een prachtige grijze kop. Hoog in de lucht cirkelt een buizerd, de roep is onmiskenbaar. Als ik een rondje over de camping loop kom ik oog in oog met de jonkies van de boerenzwaluw en struikel ik bijna over de jonge konijntjes. Dat zijn er zoveel dit jaar. In het gebouwtje van de boswachter, daar waar je kunt schuilen als het slecht weer is of als je de tent even uit wilt, kijk ik mijn ogen uit. Geen diertje te vinden. Ja, op de spin en de mier na dan. Het is de mens die hier heeft huisgehouden. Mensen die vakantie hebben gevierd en weer naar huis zijn. Zij hebben het echt gevierd en de restjes van het feest laten ze achter op de tafel bij de boswachter. Restjes saus in allerlei smaken, voortenten, grondzeilen, waspoeder, koelelementen, mayonaise, filterhouder, kaarsjes, stoffer, jerrycan voor 10 liter water, halvarine, bestek, allerlei soorten kinderspeelgoed, campingstoeltjes, slippers, lampjes en lampolie. Alles achtergelaten voor de ander om er ook een feest mee te bouwen.

‘Er zit een grote vlinder achter je’.

Ik schrik op uit de mijmering over feestvierende vakantiegangers en hun achtergelaten attributen en ben weer waar ik wil zijn. Buiten, in de natuur. Genieten van september.

IVN Hoogeveen Grietje Loof bramenNatuur op vakantie
De vakantie is begonnen, de school is dicht. Hangmat in de boom, luie modus aan. Het is wel een heerlijke tijd, kinderen 6 weken niet naar school, het leek me, toen onze kinderen klein waren, altijd zo lang duren maar voor ik er erg in had was het weer voorbij. Uiteindelijk is dan iedereen uitgerust en begint het schoolleven weer van voor af aan. Een groep hoger of voor het eerst naar het voortgezet onderwijs. We hebben wel wat bedacht om iedereen goed bezig te houden! En daar is IVN ook heel goed in. Met leuke thema’s en projecten proberen de IVN beroepskrachten de leerkrachten van het basisonderwijs zoveel mogelijk over de natuur te leren zodat zij dit weer uit kunnen dragen naar de kinderen. En nu even niet. Rust, pauze, uitrusten!
Hoe zit dat dan in de natuur? Is daar ook een moment van rust of gaat het altijd maar door. Bij gunstig weer groeit gras altijd. Ook tussen de tegels. Dat er in Brabant in een gemeente gesproken wordt over tuintegeltaks is niet eens zo gek. Dat heeft niet direct te maken met ‘gewildgroei’ tussen de tegels maar meer met het feit dat tegels geen water opnemen en grassprieten wel. Dus, tuintegeltaks opleggen om ervoor te zorgen dat mensen bewuster gaan kiezen voor minder tegels en meer groen. Grassen hebben eigenlijk nooit vakantie, ze groeien hooguit iets minder hard in de winter. Planten doen het anders. Die groeien, bloeien, maken zaden en verdwijnen weer tot volgend jaar. Ondertussen kunnen wij van al die facetten genieten. Lentegroen, zomerbloei, herfstzaden… kale takken. Ergens klinkt dat laatste toch als een vakantie. Opladen voor een nieuw seizoen. Kijk ik nu naar de merel in de tuin dan zie ik dat die hard aan vakantie toe is. De verenpracht is een voddebaal geworden en de zang is gestopt. Het is sowieso stiller in de tuin. Gierzwaluwen gieren nog wel, koolmees en pimpelmees zijn klaar met de jongen en hebben ze de deur uitgejaagd, de bijtjes zoemen, de vlinders fladderen. Dat geeft bijna geen geluid, ze zijn er gewoon en snoepen van de nectar van de mooiste bloemen. In ‘onze’ vakantietijd is het voor vlinders hard werken, waar wij dan weer volop van genieten. Iedereen geniet van die prachtige kleurige fladderaars. In de tuin van het IVN Struunhuus ontwaar ik dit jaar voor het eerst een kleine vuurvlinder. Ik merk dat ik er heel blij van word. Gewoon net zo blij als toen ik in Bretagne voor het eerst een koninginnenpage zag. Dan begin ik te mijmeren over vakantie.
Fijne vakantie en geniet van wat de natuur te bieden heeft.

IVN Hoogeveen vuurvlinder100 dagen
Op het moment van lezen duurt het nog 12 dagen. Dan zijn de 100 dagen voorbij. Zoals alle dagen vlogen die 100 dagen ook voorbij. Het zit er bijna op, het 100-100-100 dagenproject in Hoogeveen. Alle deelnemers gaan dit samen afsluiten en ik ben wel heel benieuwd naar het uiteindelijke resultaat. Tot nu toe staat de afvalmeter van de deelnemers op 0.6 kg restafval en het totale plaatje landelijk, maar ook in Hoogeveen, op 9 kilo afval. Dan praten we over een gemiddelde storting per week. Ik had vorige week moeten wegen want het restafval werd gehaald. Maar er zat bijna niks in de afvalbak dus we sparen nog 14 dagen langer. Ik ben benieuwd of ik de 500 gram ga halen. Ondertussen is er bij de Gemeente Hoogeveen de discussie gaande over de frequentie van het ophalen van het restafval. Iets wat u en mij aangaat natuurlijk. Wij willen toch allemaal meewerken aan een schonere en betere toekomst. Dat kan toch gemakkelijk in deze tijd. Tegenwoordig is voor iedere grondstof wel iets te bedenken waar het opnieuw voor te gebruiken is. Het cradle to cradle concept (van wieg tot wieg). Je haalt iets uit de bodem, maakt iets, gebruikt het en gaat het dan hergebruiken. Hout wordt papier, wordt karton, wordt gebruikt door fabrikant, consument, distributiecentrum, winkelbedrijven, wordt oud-papier en gaat weer terug naar de papierfabriek om opnieuw te gebruiken. Consuminderen en hergebruiken. Als je minder koopt hoef je minder weg te gooien. Afval beter scheiden resulteert in meer grondstoffen om te hergebruiken. Na al die jaren van halen, gebruiken en weggooien, kunnen we nu ook brengen en hergebruiken toevoegen. Ik kan me dan ook niet voorstellen dat je hier niet aan mee wilt doen. Het is helemaal niet zo erg ingewikkeld, dat heb ik wel gemerkt de afgelopen 88 dagen. Het heeft me aan het denken gezet en ik heb acties ondernomen omdat ik door te leren van anderen zelf anders ben gaan ‘gebruiken’. Minder plastics, vooral dat. Mijn stoffen broodzakken doen het goed, de bakjes die ik meeneem naar de markt en dan vooral de verwonderde blikken ‘Neem je eigen bakjes mee? Ja, zo kan het ook’. En ‘nooit over nagedacht’. Ook dat is een zin die ik steeds weer hoor. Dat is het gewoon, we denken er niet meer over na dat het ook anders kan. ‘We zijn erin gerommeld’ zei iemand die een woord zocht voor de manier waarop wij plastic in ons leven hebben toegelaten zonder er verder over na te denken. Want zeg nu zelf, plastic is reuze handig! Maar dan moeten we er wel goed mee omgaan.

Doet u ook mee? Met grondstoffen scheiden?

IVN Hoogeveen Grietje Loof broodIn de Top 10!
‘Bij wie van jullie staat de brandnetel in de Top 10 als het om een gewenste tuinplant gaat?’.
Voorzichtig gaat er een vinger omhoog. We staan met de natuurgidsen in een prachtig stukje natuur vlakbij Hoogeveen. Natuurgidsen in opleiding, de opleiding die ze volgen sinds januari. We hebben de theorieavonden in Ruinen, in het bezoekerscentrum en de praktijk speelt zich buiten af. Ergens in een van de prachtige natuurgebieden die we in onze buurt hebben. Vandaag zijn we in de buurt van de VAM-berg, bij iedereen in Nederland en ook ver daarbuiten bekend als je van (race)fietsen houdt, in het beekdal van het Oude Diep. Er valt veel te vertellen over het gebied. Het ontstaan, de natuur die ontzettend onder druk kwam te staan en die nu heel mooi aan het herstellen is. Wel jammer dat we overal in de omgeving plastic afval vinden. Of grindtegels en kapotte tuinstoelen die hun leven verder moeten slijten tussen de grassen. Maar dat terzijde, afval is een ander hoofdstuk. De cursisten hebben 2 weken geleden kennis gemaakt met het gebied en de planten die er groeien. Vandaag gaan ze met de vergaarde kennis een mini-excursie geven aan de andere cursisten. Elke cursist heeft een plantje gekozen, allemaal een andere en zo kregen we vanmorgen heel wat mooie dingen voorgeschoteld.
Look zonder look, kruipend zenegroen, smalle weegbree, kleefkruid en de brandnetel.  ‘Bij wie van jullie staat de brandnetel in de Top 10?’ Niet echt, niet direct. Een voorzichtige vinger gaat omhoog. ‘Het is een belangrijke plant, daarom staat hij wel bij mij in de top 10’. De brandnetel is niet geliefd bij de mensen, en maar om een reden. Je krijgt er geheid last van als je ermee in aanraking komt. Daarom groeit er ook altijd weegbree in de buurt, dan kun je de brand uit de geïrriteerde huid halen. De brandnetel houdt van stikstofrijke, humus houdende grond zoals in ruderaal terrein, plaatsen waar veel verstoring is in en op de bodem. Bedenk maar eens wat er gebeurt als je altijd het gemaaide gras van het gazon over de schutting zou gooien. Dan creëer je vanzelf een prachtige bodem voor brandnetels. Vlinders hoeven niet lang na te denken, de brandnetel is de populairste waardplant. Een waardplant is de plant waar vlinders eitjes op afzetten en waarvan de rupsen eten. Alleen daarom al verdient de brandnetel een plekje in de iedere tuin. Maar dan wel zo dat niemand er last van heeft. Dat de brandnetel over een rijke geschiedenis kan spreken bewijzen wel de vele verhalen en recepten die er zijn.
‘Bij wie van jullie staat de brandnetel in de Top 10?’. ‘Wel bij mij’, zei ik. En ik hou ook van brandnetelkaas. (maar dat vertel ik hier pas)

IVN Hoogeveen Grietje Loof Landkaartje‘Ten noorden van het natuurgebied de Oude Kene zijn grasland en maïsstoppelland doodgespoten’, lees ik. Ik herinner mij de noodkreet uit de krant van 28 maart. ‘Alarm over water: ‘Maak Drentse landbouw duurzaam’. Landbouw in Drenthe is hekkensluiter in Nederland als het over verduurzaming gaat. Het oppervlaktewater bevat 74 verschillende bestrijdingsmiddelen en de helft ervan is zeer gevaarlijk. Smilde, Oosterhesselen, Erica, Bargercompascum, Hoogeveen en Klazienaveen staan bovenaan in de lijst als het gaat over het belasten van het oppervlaktewater. Ik las dat stuk met afgrijzen, ik zie de akkers en weilanden van groen ineens naar geel en oranje veranderen. Op Facebook komen nog meer alarmerende berichten voorbij en ik zie de foto’s.
Als boerendochter komen bij mij toch heel wat andere dingen omhoog als ik het over ‘het land bewerken heb’. Als klein meidje slingerde ik mijn eigen paadjes door het hoge gras, nooit een teek opgelopen, maar wel duizenden paardenbloemen, pinksterbloemen en boterbloemen geplukt. Blikken vol bloemen in mijn eigen bloemenwinkeltje uit het weiland voor het huis. Bermen vol fluitenkruid en madeliefjes. In die tijd was het gras groen en pas geel als het hooi gedroogd was. Ten noorden van het natuurgebied de Oude Kene zijn grasland en maïsstoppelland doodgespoten. Er is dus geen kans voor weidevogels om te overleven maar ook niet voor andere vogels en zelfs zoogdieren die afhankelijk zijn van bodemleven. Ik herinner mij de noodkreet uit de krant van 20 maart ‘Natuurmonumenten slaat alarm over weidevogel’. Alarm, alweer alarm. En weer gaat het over verduurzamen van de akkerbouw en de groene weides. Samen met een vriendin rijd ik door ons mooie landje, we stoppen de auto als we ineens een kievit ontwaren. Het geluid van de kievit, de grutto, de veldleeuwerik, het geel van de paardenbloem, het Brusselse kant van het fluitenkruid, het liefelijke speenkruid. Als een kind zo blij worden we beiden van dit moois in de natuur en we praten erover. Wij willen er samen een beschermende deken overheen leggen. ‘Bij ons ben je veilig’. Maar niets is minder waar.
De das, otter, bever, vleermuis, grutto, kievit, bij, vlinder, ree en vos. Niet te noemen zoveel dieren en diertjes, vogels en insecten die het zwaar hebben in onze prachtige groene provincie. Daar waar de mens wil wandelen en recreëren organiseren we een vervuilde bodem, vervuilen we het oppervlaktewater en graven we ons eigen graf. Wie wil hier straks nog wonen? De kievit en grutto in ieder geval niet!

Het zal zo’n vaart niet lopen denk je misschien. Als je winkelt koop je niet de rotte appel maar het schone fruit. Waarom willen we dan wel drinken en eten van vervuilde bodem en verontreinigd water. Het kost ons als consument nu al veel geld, het wordt alleen maar duurder en de natuur verkeerd in de alarmfase. Zover hebben we het laten komen.

IVN Hoogeveen Oude Kene Hero MoorlaFoto: Hero Moorlag  

100-100-100 in Hoogeveen
Eigenlijk zat ik er al een tijdje op te wachten. Ergens tijdens een gesprek had ik erover gehoord. ‘Mooi, zei ik toen, mooi dat het ook naar Hoogeveen komt, dan meld ik mij direct aan.’ Het duurde nog maanden en ineens stond het in de krant. Het ‘100-100-100-project’ start in Hoogeveen, aanmelden kan tot 18 maart en de startdatum is 3 april. 100 Gezinnen, 100 dagen, 100% restafvalvrij. Ik vulde mijn naam direct in, ik had het toch al geroepen. Nog geen 24 uur later belde het Dagblad van het Noorden. Ze hadden mijn naam even gegoogeld en ‘we zijn aan het juiste adres’, zei de interviewer. Voorzitter van IVN, groen lintje, betrokken, duurzaam. Maar hij wilde nog meer weten en zo stond er een dag later een stukje in de krant. Het is begin februari. De Gemeente Hoogeveen gunt de burger ruim de tijd om na te denken of men eraan toe is om mee te doen met dit project. Ondertussen merk ik dat ik, ondanks dat ik best al heel goed op let, nog kritischer ga kijken naar het afval. En erover lezen is ook een geweldige eyeopener. Er zijn per slot al heel wat gemeenten in het land die gestart zijn met dit project en al heel veel mensen gaan aanzienlijk bewuster om met de grondstoffen die ongemerkt ons huis binnenkomen en vaak via de afvalbak ons huis weer verlaten. Het begon ooit met een leeg rolletje van het toiletpapier. Er staat een afvalbakje in de badkamer en daar verdwijnt zo’n rolletje in. Maar dat lege rolletje hoort niet in het afvalbakje in de badkamer, het is een grondstof die hergebruikt kan worden. Zo zijn er heel veel grondstoffen die er echt toe doen. Wat je niet mee naar huis neemt hoef je ook niet weg te gooien, dat is er ook eentje die ertoe doet. Nadenken of het ook anders kan. ‘Waarom liggen er bij de groenten nog steeds plastic zakjes’, vroeg iemand aan mij. ‘Omdat wij van gemak houden en altijd de zakjes pakken’, maar ik vulde gelijk aan, ‘Ik neem altijd mijn eigen tasjes mee en gebruik ze altijd opnieuw’. Zolang wij niet kritisch zijn naar onszelf, blijven we doen wat we altijd deden. We kiezen voor gemak zonder na te denken. Toch kunnen wij het verschil maken! Maar zijn we ons daar wel bewust van?
Als u dit leest zijn de verkiezingen net geweest. Duurzaamheid, milieu, energie stonden niet bovenaan de agenda tijdens de campagnes. De stemmen zijn geteld. Ik hoop dat u heeft gestemd met een groen hart, met een blik naar de toekomst, en met zorg voor de Aarde. Daarom doe ik mee aan het 100-100-100 project en ik hoop dat u ook meedoet.  http://www.hoogeveen.100-100-100.nl  

IVN Hoogeveen 100-100-100Vanuit het Struunhuus
Nestkastjes bouwen, pinda’s rijgen, zaadsilo’s maken of een held op stokken in de benen helpen, IVN-vrijwilligers en onze jeugdleden draaien hun hand er niet voor om. Als alles in de voorbereiding goed gaat dan is het gewoon een feestje om eraan mee te werken.
In januari is het al jarenlang de gewoonte om een activiteit ‘vogels in de winter’ uit te voeren met de jeugdgroepen. Dit jaar krijgt de activiteit nog meer aandacht dan anders. In 2017 is bij IVN het project ‘Vogelvriendelijk Hoogeveen’ van start gegaan. Iedereen in Hoogeveen en omgeving werd uitgenodigd een nestkastje te halen of te bouwen tijdens de workshops die op 25 en 28 januari werden gehouden. Inmiddels zijn er meer dan 100 nestkastjes die hun weg hebben gevonden richting boom. Zo zijn er op zaterdag 4 februari langs de Krakeelsedijk 41 nestkastjes opgehangen. Hier is al jaren sprake van veel bomen waar de eikenprocessierups in zit. Rood/witte linten met de tekst ‘eikenprocessierups’ geven in de zomer aan dat ze er zitten. De gemeente heeft jarenlang geprobeerd de rupsen biologisch te bestrijden door het gebruik van insect-parasitaire aaltjes, nematoden. Veilig voor mens en dier, te combineren met natuurlijke vijanden, maar ook ontzettend duur. Waarom doet de gemeente dit, dat heeft maar één reden. Dezelfde reden als het snoeien van bomen, het maaien van gras, het snoeien van struiken langs druk gebruikte wegen, namelijk de veiligheid waarborgen. Goed zicht, veilig oversteken, geen dood hout wat ineens naar beneden valt en wat te denken van de brandharen van de eikenprocessierups. Veiligheid is de reden waarom gezocht wordt naar middelen die overlast tegengaan. Er wordt door de Gemeente Hoogeveen dan ook altijd gezocht naar een natuurlijke manier van bestrijden. Zo zijn we dus gestart met de nestkastjes. Er zijn nog groepen die aan de slag gaan met het bouwen en ophangen van de kastjes, onder andere in Fluitenberg en Nieuwlande.
Wij gaan nu eerst plannen maken voor korte cursussen waarin onze eigen leefomgeving centraal komt te staan. Welke vogels kunnen we in onze plannen betrekken, welke planten zijn belangrijk om meer vogels, insecten, vlinders en bijen in de tuin te krijgen. Natuurlijk gaan we ook op pad, op die manier zie je direct wat de mogelijkheden zijn en waar je op kunt letten. Vaak is het onwetendheid waardoor een klein systeem in de natuur verstoord wordt. Daar willen we aan werken. Is de interesse gewekt? Neem dan eens contact met ons op. https://www.ivn.nl/afdeling/hoogeveen

Adopteer een nestkast voor de koolmees
Je kent ze wel, de rood/witte linten om de eikenbomen langs fietspaden en lanen. Was het een aantal jaren geleden een probleem in Brabant en Limburg, tegenwoordig komt het overal voor. Hoogeveen ontkomt er ook niet aan, de eik hoort immers in ons landschap. De linten om de boom geven aan waar de nesten van de eikenprocessierups zitten. De rups kan voor veel ellende zorgen door zijn brandharen, die bij mens en dier behoorlijke irritaties teweeg kunnen brengen. De gemeente trok de afgelopen jaren al aardig wat geld uit om de rups te bestrijden maar inmiddels is wel duidelijk dat die aanpak nog niet echt effectief is en veel geld blijft kosten. De invasie van de eikenprocessierups is niet te stoppen maar wel in te perken door ander beheer.
Een tijdje geleden stelde de gemeente ons de vraag; ‘IVN kunnen we samen de schouders zetten onder het op natuurlijke wijze bestrijden van de eikenprocessierups?’. Een vraag die wij graag beantwoorden met een ‘ja’. Zo starten we in januari 2017 met het project ‘Vogelvriendelijk Hoogeveen’. De laatste week van januari staan we klaar bij het IVN Struunhuus in het Steenbergerpark om iedereen te helpen met het bouwen van nestkasten, speciaal voor de koolmees. Dat is de vogel die inmiddels gewend is aan de harige rups en als we de nestkasten in de buurt van eiken of zelfs in de eikenboom hangen is de koolmees de eerste natuurlijke bestrijder van de rups. De rups heeft nog meer te vrezen, hij dient als voedsel voor vogels maar als hij eenmaal is ontpopt tot een nachtvlinder komt de vleermuis die weer smult van deze mot. We gaan dus ook kijken of we iets kunnen doen aan de leefomgeving van de vleermuis om hem in de strijd tegen verdere verspreiding van de eikenprocessierups te betrekken. In 2017 zetten we activiteiten als workshops, lezingen en excursies op de agenda, die allemaal draaien om de natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups. Waar worden vogels, vleermuizen en insecten blij van, wie zijn de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups en vooral, waar kunnen wij een bijdrage leveren in de natuurlijke bestrijding van de rups. Op 25 en 28 januari kun je een nestkast komen maken of gewoon bij het Struunhuus ophalen om zelf thuis te maken. We delen deze nestkasten uit in combinatie met een goodiebag waarin alle informatie over genoemde onderwerpen zit. Tegelijkertijd vragen we iedereen mee te doen aan de tuinvogeltelling die in het laatste weekend van januari plaats vindt. Het gaat niet echt goed met de tuin- en stadsvogels, extra aandacht is hier hard nodig.
Doe je mee om onze leefomgeving vogelvriendelijker in te richten.
Meer info is te vinden op de website van IVN Hoogeveen.

Seizoenen geven ons het voorbeeld
December op de kalender. De natuur trekt zich langzaam terug, de blaadjes zijn nog steeds niet allemaal van de bomen gevallen maar aan alles is te zien dat de winter dichterbij komt.
In december gaan wij mensen op zoek naar elkaar. Samen vieren, gezellig samen eten, bij elkaar zitten en praten over het afgelopen jaar. Wat hebben we gedaan, hoe was de vakantie, welke plannen gaan we nu weer maken voor de zomer die zeker weer komt. December op de kalender, het heeft iets weemoedigs en is ook verwachtingsvol. Afsluiten en opnieuw beginnen. Wat mooi dat de seizoenen het ons als voorbeeld meegeven en dat de natuur zich terugtrekt om straks nog uitbundiger dan het jaar ervoor te laten zien hoe prachtig ze is en dat wij mensen naar binnen keren en straks met veel bombarie het nieuwe jaar inluiden. Heerlijk dat dit zo werkt, vooral het samenzijn. In de natuur speelt zich totaal iets anders af, de roodborst die niemand anders op de voedertafel duldt, al helemaal geen andere roodborst, de sperwer die ineens uit het niets voorbij schiet en alweer een mus te pakken heeft. In het park om de hoek verdwijnen de besjes aan de struiken als sneeuw voor de zon. Op een heldere dag hoor je in het bos wel vogeltjes maar het zijn ingetogen geluiden. Zelfs de gaai bindt in, alles wordt stiller, alle energie wordt gebruikt om te overleven, de winter komt eraan.
In de tuin staat de voedertafel al klaar, het is er nog heel rustig. De herfst heeft voor voldoende voedsel gezorgd. Wat me wel opvalt is dat er steeds minder vogels zijn, de grote jongens, ekster en kauw lijken het beter te doen dan alle kleinere tuin- en stadsvogels. Alarmerende berichten over de weidevogels komen binnen via krant en media. Er is iets aan de hand en het tij lijkt nog niet gekeerd. We kunnen als mens weinig doen aan een koud voorjaar of een verregende zomer. We hebben weinig tot geen invloed op een rijke oogst van bessen en noten. We hebben totaal niets te zeggen over de seizoenen. Maar we kunnen wel degelijk de handen uit de mouwen steken. Laten we ons eens verdiepen, hoe onze eigen leefomgeving vriendelijker te maken voor vogel, vleermuis, vlinder, bij en alle andere diertjes. Als wij met elkaar in de winter plannen maken en die vervolgens in het nieuwe jaar uitvoeren, geven we meer ruimte aan alles wat leeft, bloeit en groeit.
December op de kalender, veel liefde voor elkaar en proost op een groene toekomst!

Rijk bodemleven schreeuwt om afgevallen blad
‘Het buldert… ‘, zo begon de afgelopen week de Vogelbescherming aan het verhaal over bladblazers. Mijn aandacht was gelijk gevangen. Bladblazers zijn namelijk dingen waar ik allergisch voor ben. Iets waarvan ik kromme tenen krijg. Bladblazers, de slechtste uitvinding ooit. Lawaai en nutteloos geblaas. De kreet van de Vogelbescherming gaat er vooral over dat met de bladblazer heel veel nuttige bladeren in de container verdwijnen. Het blad van de bomen in de omgeving van de tuin maakt een winterdek op de planten die zo onderhand zijn uitgebloeid. Egels zoeken hun winterslaapplaats en allerlei andere beestjes kunnen prima overwinteren onder het bladerdek. Er valt iets te zeggen over blad op een pad of als het als een dikke deken over het gazon valt. Overal valt wel iets over te zeggen. Als er dan toch blad geruimd moet worden, waarom valt de keuze dan op de bladblazer, wat is er mis met de hark en bezem. Lekker bezig zijn in de tuin, dichtbij de aarde en ineens iets ontdekken in de natuur wat je nog niet eerder had ontdekt. De geur van de herfst, de kleur van de herfst, een merel op een afstandje die net zo druk bezig is met de blaadjes als jij doet met de bezem. Er zit voedsel onder de rottende blaadjes, insecten, wormpjes, spinnen. Een rijk bodemleven schreeuwt om afgevallen blad.
Het is trouwens een bijzonderheid dat er eind oktober nog zoveel blad aan de bomen zit, dat de bladeren nog voor het grootste deel groen zijn. Een aantal jaren geleden was de krentenboom in mijn tuin eind augustus roodgekleurd en begin september kaal. Als een van de eersten luidt de krentenboom de herfst in. Nu, eind oktober, zit het blad roodgekleurd, klaar om te vallen, nog aan de boom, maar als het straks valt, blijft het liggen. Dan komt de merel voorbij om tussen de blaadjes voedsel te vinden en de roodborst wil ook zeker het blad omkeren voor een lekker hapje. In het voorjaar is er maar weinig over van al het blad en heeft het de vogeltjes, die insecten op het menu hebben staan, door de winter geholpen, de kriebelbeestjes hebben zich eronder kunnen verstoppen en de bodem is er rijker door geworden. Mensen zijn van het ‘opruimerige’, keurig aangeharkte perkjes en schoongeveegde straatjes. Maar vogels en kriebelbeestjes houden van rommelhoekjes. Als we nu met het keurig aangeharkte blad in een hoekje van de tuin een rommelhoekje maken dan komen er meer vogels in de tuin en verdwijnt het voedsel voor bodem en dier niet in de container. Een win-win situatie die zo simpel is. En natuurlijk zonder de herrie van de bladblazer!
Meer weten over vogels in de tuin, kijk eens op de website van de Vogelbescherming. https://www.vogelbescherming.nl


Het mooie aan herfst, je kunt oogsten
Op het aanrecht lag dit voorjaar een zakje met zaadjes. Niks bijzonders zo op het eerste gezicht, ik ben een verzamelaar. Maar dit zakje had een boodschap. Een heel klein briefje vergezelde de zaadjes. ‘Zaadjes van eetbare viooltjes’. Het was nog te vroeg om het buiten te zaaien dus het bleef even liggen. Tot het moment dat ik echt gedacht heb, ‘Nu kan het, de zaadjes mogen de grond in’. Inmiddels stond het aanrecht vol met potjes van de grootgrutter. De eerste sprietjes van rucola en rode biet kwamen al boven de grond.
Ik vul een mooie pot met potgrond, strooi de zaadjes uit het zakje voorzichtig over de aarde en probeer ervoor te zorgen dat de zaadjes net onder de aarde verdwijnen. Water, zon, licht, lucht, kom maar op, ik wil die eetbare viooltjes weleens proeven.
De rucola schiet door, de rode biet is slakkenvoer en de viooltjes laten zich niet zien. ‘Geduld, Grietje, geduld, het gaat vast gebeuren.’
Dan zit er ineens een merel te broeden in de tuin, de eitjes komen uit en pa en ma merel halen de hele tuin overhoop om vooral veel lekkere hapjes tevoorschijn te toveren voor hun kroost. Mijn mini-viooltjestuintje wordt compleet omgewoeld en ik weet niet eens meer of ik dan blij moet zijn (hoera, er broeden merels in de tuin) of verdrietig (ach en wee, nu kan ik nog geen kennismaken met de eetbare viooltjes).
Hoe dan ook, ik stort me op andere zaken, zie dat de tomaat de eerste vruchtjes vormt en dat er augurken aan de struik groeien.
Elke keer als ik in de tuin ben werp ik een blik op de pot met omgewoelde aarde. Er verschijnen groene puntjes, ze verdwijnen ook weer. Er verschijnen blaadjes die verdacht veel op een blaadje van een viooltje lijken. Het duurt en duurt en als ik na een lange ziekenhuisopname weer thuis ben en door de tuin loop, vallen me twee dingen op. Of nee, drie dingen vallen me op. De zaadjes van de eetbare viooltjes hebben één plantje voorgebracht, de bloempjes zijn uitgebloeid, er valt dus niets meer te proeven. Tussen de tegels hebben andere viooltjes voedzame aarde gevonden en ze trekken zich niets aan van de tuinregels die ik heb verzonnen. Namelijk niet tussen de stenen gaan groeien, dan ga je eraan. Deze laat ik staan, je kunt namelijk alle viooltjes eten als je zeker weet dat ze niet met gif bespoten zijn. Dus, heb ik toch eetbare viooltjes.
En het derde ding, het is herfst, het is heel hard herfst aan het worden in de tuin.
De zaadjes zijn geoogst, dat is het mooie aan herfst, je kunt oogsten.

De Junior Rangers van het Dwingelderveld
Sinds september 2015 heeft IVN in het Nationaal Park Dwingelderveld een groep aspirant Junior Rangers. 12 jongeren uit de omgeving van Hoogeveen en de Wolden. Inmiddels zijn er in Nederland 4 Europarc Junior Rangers groepen actief. Het Junior Rangers project sluit aan op het Europarc project en dat is de koepelorganisatie van alle Nationale Parken in Europa en andere beschermde gebieden. Het project is in 2002 gestart en inmiddels in 75 Europese gebieden en in 15 landen actief. Ieder jaar zijn er uitwisselingen tussen verschillende groepen in Europa maar ook in het Caraïbisch Nederland. Junior Rangers in Europa ontmoeten elkaar tijdens het internationale kamp. In 2016 is dit kamp in Letland.
Je kunt aspirant Junior Ranger worden zodra je naar het voortgezet onderwijs gaat. Het is voor jeugd van 12 tot ongeveer 18 jaar. IVN heeft ook andere activiteiten voor jongeren van 12 tot 30 jaar, de IVN Woeste Land academie biedt door het hele land hele leuke activiteiten aan waar jongeren aan mee kunnen doen.
Wat doen de aspirant Junior Rangers van het Dwingelderveld en wanneer zijn ze aspirant af? Vanaf september zijn we samen het gebied en de omgeving aan het verkennen. We kijken ook buiten de grenzen van het Nationaal Park en hebben meegewerkt aan de Natuurwerkdag in het Spaarbankbos. Natuurlijk willen we iets leren en samen aan de slag maar we vergeten ook niet dat we lol maken met elkaar. Misschien wel het belangrijkste onderdeel om er een succesvolle groep van te maken. Onder leiding van de boswachter op zoek naar paddenstoelen en daarna een lekkere paddenstoelensoep maken, of proberen te ontdekken hoe oud een boom is. Aan de slag bij de Radiotelescoop waar de ‘adderwal’ weer van opslag wordt ontdaan of nestkastjes schoonmaken rondom het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten. Nieuwe nestkastjes ophangen en kennismaken met het beheer en onderhoud van alle grote natuurgebieden in Zuidwest-Drenthe. We zijn op zoek naar een plek waar we samen verantwoordelijk voor willen zijn. Samen beheren en samen leren. Aan het einde van het jaar sluiten we af met een kampweekend en tijdens dit weekend worden de eindpresentaties gegeven om daarna de Junior Ranger certificaat in ontvangst te nemen.
Ben je nieuwsgierig geworden en ga je straks naar het voortgezet onderwijs, kom dan kennismaken met de Junior Rangers Dwingelderveld op zaterdag 23 april om 10 uur bij het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten.

Zo wit als…..
IJzelvrij en straatschaatsen zijn in 2016 al helemaal ingeburgerd in het noorden van het land. De rest van het land had het nakijken, wij glibberden en gleden de eerst week van januari door de straten. Koning Winter hield ons in een ijzige greep, dansende elektriciteitsmasten en code rood. Pak aan, het is winter. Het duurde niet lang, net lang genoeg tot het warm water begon te regenen. Althans, daar leek het op. Het verdween als sneeuw voor de zon. Iedereen erop uit! Dan zie je hoe kwetsbaar je bent, het brood is op, de verse groenten of de zuivel. Er moest ingekocht worden en ‘een voorraadje aangelegd’, zo zei de weerman, er komt een nieuwe periode van winterweer aan’.
Ik vind winter mooi, echt fijn. Heerlijk binnen, lekker warm, wat vogeltjes kijken die van het lekkers in de tuin snoepen. Vogels tellen voor de jaarlijkse vogeltelling. Meer dan 26 mussen in de tuin, snoepend van de zaadjes of een likje pindakaas. Ekster, roodborst, vink en koolmees. Kauwtjes, tortels en de duiven, allemaal eten ze mee en ik tel en geef die telling door. Het is een komen en gaan, heerlijk toch die vrijheid in het vogelleven. Alle tuinen langs en overal een hapje halen. Geen kopzorg over een lege broodtrommel of koelkast. Wat een leven. Alhoewel, het was een slagveld in de tuin een tijdje terug. Dan begin je toch echt achter je oor te krabben, vogel zijn is ook niet alles. De sperwer had toegeslagen. Koolmees was het slachtoffer en hoe toepasselijk, de moord was gepleegd op het hakblok om het hout te kloven. Beelddenkers lezen nu niet verder, dit is teveel. Laten we Koning Winter er maar eens een laagje overheen laten leggen. Er kwam sneeuw en sneeuw bedekt alles. Lelijke dingen, zwerfvuil, hondenpoep, afval van het siervuurwerk wat echt nog overal ligt…. Sneeuw maakt je blij! Want het is schoon, schoon maakt je blij, want het is fris. Dat het glibberig kan zijn nemen we voor lief en weer trekken we er massaal op uit. Niet om een voorraadje eten aan te leggen maar om een voorraadje zon op de bol op te slaan, mooie beelden vast te leggen, te genieten! Koning Winter is aanwezig en wij genieten ervan, genieten met volle teugen want het is snel genoeg weer grauw en grijs. Trouwens, als de sneeuwpret voorbij is zullen we dan samen eens de rommel opruimen die overal in de natuur ligt? Zo jammer dat!