Ligging en beschrijving projectgebied

Voor de inventarisatie tijdens het soortenjaar 2020 is gekozen voor het beekdal van de Kleine Dommel, in het zuiden begrensd door de Somerenseweg, tot aan de noordelijk lopende A67. Aan de westzijde ligt Heeze en aan de oostzijde de Strabrechtse heide. Dit beekdal is in 2017 door Waterschap De Dommel ingericht als een retentiebekken. Daarbij is een deel van de Kleine Dommel weer gaan meanderen. Bij de inrichting van het beekdal is rekening gehouden met de wensen van de gebruikers van het gebied: ”natuur, recreatie, veehouders en andere agrarische activiteiten”. De natuurgebiedjes, weiden (beemden) en akkers en de waterlopen van de Kleine Dommel, Rielloop, Groote Aa en Sterkselse Aa vormen een afwisselend kleinschalig landschap.

strabrechte heideStaatsbosbeheer, Brabants Landschap en Waterschap de Dommel bezitten en beheren, naast Stichting Kasteel Heeze en diverse anderen, een groot deel van het beekdal. Het voedingsgebied van de Sterkselse Aa is het Weerterbos. Voor de oorsprong van de Groote Aa volgen we stroomopwaarts de Buulder Aa en de Strijper Aa in Leende. Terwijl ooit een aaneengesloten doorstromingsmoeras de Strijper Aa doorlopend voedde, gebeurt dat nu door de Berken- en Dolingerputten, het Goor, Turfwater en Strijperheg. Ooit een hoogveenzone, nu verdroogd berkenbroek. Het beekdal Oude Strijper Aa staat op de nominatie voor herinrichting in 2020/2021 (Waterschap de Dommel). De Strijper Aa vormt een beekdal met nog een enkel broekbos. De Buulder Aa werd gevoed door de Riesten, het Cranendonksche Bosch en het Buulder Broek (nu een waterwingebied). De Buulder Aa is geheel vergraven en rechtgetrokken. In 2017 is door Waterschap de Dommel na Soerendonk gewerkt aan het herstel van het beekdal van de Buulder Aa. De beek is over een lengte van vier kilometer weer gaan meanderen. Zes stuwen zijn nu weer te passeren door vissen en er zijn maatregelen genomen om verdroging van het natuurgebied Ulkedonken tegen te gaan.

Tussen Leende en Heeze is de Groote Aa grotendeels omgeven door intensieve landbouw. Hier is de Groote Aa grotendeels gekanaliseerd en vormen de stuwen nog onneembare barrières voor vissen die stroomopwaarts willen. Voor liefhebbers van flora en fauna is hier weinig te halen, op een enkel beekdalbosje na.

De Groote Aa stroomt onder de Nieuwendijk door, tussen de bebouwing, het beekdal in dat in beheer is bij Brabants Landschap. De gracht bij het kasteel Eymerick wordt gevoed door het water van de Groote Aa.

beekDe Sterkselse Aa ontspringt in het Weerterbos dat ooit een hoogveengebied was. Van daar stroomt het soms meanderend langs Kapellerput, onder de Somerenseweg door via de Herbertusbossen, om daar samen te vloeien met de Groote Aa tot de Kleine Dommel. De weilanden voor het kasteel Heeze zijn in gebruik voor veehouderij. De beemden tussen de Somerenseweg en Kasteel Heeze zijn in beheer bij Brabants Landschap. Hier vindt men soorten zoals de dotterbloem, egelboterbloem, kleine en grote zeggensoorten: indicatoren van matig voedselrijk tot voedselarm milieu. In 2017 startte de inrichting van het gebied tussen de Somerenseweg en de A67 als retentiegebied. Daarbij werd de Kleine Dommel omgevormd tot een sneller stromende beek, die smaller gemaakt is en voorzien van een aantal natuurlijke meanders met nieuwe kansen voor het waterleven. De natuurgebieden de Rietbeemden, de Waarden en de Hoeven zijn ontdaan van de voedselrijke bodemlaag en de afgedamde slootjes en stuwtjes zorgen ervoor dat het water langer in het gebied blijft. Zo krijgen de meer zeldzame graslandtypes die van voedselarme grond houden kans zich te ontwikkelen. 

Ook het beekdal van de even verderop gelegen Rielloop, afkomstig van de, inmiddels in delen afgedamde, kunstmatige watergang de Witte Loop op de Strabrechtse heide en uitmondend in de Kleine Dommel, is verdroogd en te voedselrijk voor de natuurwaarden die daar nagestreefd worden.

ijsvogelvlinderWaterschap De Dommel gaat, mogelijk in 2019, van start om samen met Brabants Landschap maatregelen te nemen om de kwetsbare natuur te herstellen. Hierbij zal onder andere de stroomsnelheid worden verhoogd, komt er hout in het water en wordt bij een aantal percelen de stikstofrijke bovenlaag verwijderd. Naast de maatregelen die in het verleden zijn genomen voor de kleine ijsvogelvlinder nemen nu de kansen op een ontmoeting met deze bijzondere vlinder alsook met het Spiegeldikkopje toe. Tussen de Boschlaan en de Rul komen langs de Kleine Dommel graslandvegetaties en broekbosjes voor van een matig voedselrijk tot voedselarm milieu. De kweldruk doet schoon en kalkhoudend water opkomen.

dommelAan de oostzijde van de Kleine Dommel zijn op diverse plaatsen nog restanten van berken- en elzenbroekbos terug te vinden, met diverse zeggensoorten en de dotterbloem. Ook vinden we hier over een lengte van twee kilometer de contactzone met de Strabrechtse heide als grens. Een bijzondere plek waar heide en beekdal elkaar ontmoeten, en waar sinds de herinrichting de kans op schraalgraslanden toeneemt.

Van west naar oost is op veel plekken in het beekdal de driedeling tussen de akkerlanden (esdekken) en beemden, het beekdal, en de woeste gronden (heide en bos) nog goed herkenbaar. Heeze is dan ook een typisch voorbeeld van een Kempische nederzetting op de zandgronden.

In het gebied gelegen tussen de Strabrechtse dijk en de Rul heeft in 2010 een herinrichting plaatsgevonden, waarbij een deel van de oude meander met de naam “De Rul” is hersteld.

Het gebied tussen de Rul en de A67 wordt verder gekenmerkt door natte graslanden omgeven door slootjes en boomsingels, die op de Kleine Dommel uitmonden waardoor een landschap van beemden ontstond. Dit patroon is in het noordelijk deel van het beekdal (Rietbeemden) nog steeds zichtbaar. In dit gebied is ook bij een aantal percelen in 2017 de voedselrijke bovengrond van het maaiveld afgeplagd, soms tot wel 40 cm, waardoor het moerassige karakter van het gebied weer kan terugkeren. De poelen die her en der in het gebied liggen horen er historisch gezien niet in thuis.

heidekikker In het verleden zijn in het gebied onder andere de waterspitsmuis, de heikikker, de poelkikker en de noordse woelmuis aangetroffen.

 

 

Voor meer achtergrondinformatie over het beekdal zie een artikel van Heemkundekring Heeze-Leende-Zesgehugten:
https://www.heemkundekring-hlz.nl/test-index-per-jaar/artikeloverzicht-1976-1/het-dal-van-de-kleine-dommel

Bron: B. Looije