Haaksbergen
Duurzaamheid
dinsdag28nov2017

Een nieuwe kijk op Compost

Nu bijna alle blaadjes gevallen zijn is het tijd ze bij elkaar te harken of te vegen. En dan? In de groenbak ermee, of kun je er nog wat nuttigs mee doen?
Lang geleden schreef ik een stukje voor de Groenvoer over de wonderlijke werking van compost. Zo lang geleden dat het misschien wel nuttig is er een stukje van te herhalen. Maar er is ook nieuws te melden en dat komt dan na het onderstaande  gedeelte.

Het wonder van Compost

We gooien maar allerlei plantaardig afval en andere composteerbare stoffen op een hoop en zijn nauwelijks verbaasd dat er een klein jaar later rulle, zwarte grond voor in de plaats is gekomen, die zich uitstekend leent voor de tuin.
Die wonderbaarlijke transformatie van afvalgroen naar zwarte grond, hoe gaat dat nu eigenlijk? Beter kun je vragen: wie doen dat?
Dat gebeurt door een leger van onzichtbare tuinhulpen. Helemaal onzichtbaar is dat leger niet, want bij het planten van bollen of een aanwinst afkomstig van de plantenmarkt, komt er af en toe een regenworm kijken wat er toch aan de hand is.
Zouden we de bovenste laag van de composthoop, die nog bezig is in zwarte grond te veranderen, weghalen dan zien we, behalve tientallen regenwormen misschien een paar soldaten van dat leger schielijk wegvluchten. Het bestaat uit pissebedden, ritnaalden, kniptorren, springstaarten, mijten, larven van verschillende kevers, roofmijten en aaltjes. Die aaltjes zijn met het blote oog niet zichtbaar, daar heb je een microscoop voor nodig. Die moet zich ergens in ons clubgebouw bevinden.
Dan heb je nog bodembacteriën, die bijvoorbeeld nitraten leveren, dat zijn stikstofverbindingen, die voor de plant opneembaar zijn. Er zijn ook thermofiele bacteriën, die warmte produceren bij hun werk. In een composthoop is de temperatuur een stukje hoger dan in de omgeving. Je kunt het beste een composthoop te maken op een schaduwrijk plekje. Dat heeft niet zozeer met de temperatuur, als wel met de vochtigheid te maken. Als het te droog is, verdwijnt het composteerleger naar grotere diepten en houdt op met werken.
Behalve de genoemde bodeminsecten zijn er nog schimmels, die tot het plantenrijk behoren. Die zorgen ervoor dat het hout van takken, takjes en houtsnippers verteren. Bij het weghalen van de bovenste laag zie je soms witte draden. Dat zijn de schimmeldraden en als je die ziet weet je dat het wel goed gaat met de composthoop.

Maar nu het nieuws.

Terra Preta

Een tijdje geleden las ik een boek over de indianen van Amazonië. Amazonië ligt voor het grootste deel in de regenwouden van Brazilië, dat wordt doorsneden door rivieren als de Amazone en de Rio Xingu. Langs de oevers van deze rivieren leefden van ca 500 tot 800 v.Chr. tot 1500 n.Chr. indianenvolken die aan landbouw deden.

TerraPretaBrazil.png

De bodem van een regenwoud is niet erg vruchtbaar. Dat is niet voldoende om er voedsel op te verbouwen.
Vruchtbare grond maakten de indianen met compost van tuin- en keukenafval, van poep en houtskool. Houtskool maakten ze door hout en plantenafval smeulenderwijs te verkolen.

In Europa werd er vroeger houtskool gemaakt in zogenaamde meilers. Hoe dat in zijn werk ging kun je vinden op internet. Belangrijk is dat er weinig zuurstof bij het smeulende afval komt.
In de 20e eeuw is er bodemonderzoek gedaan in de gebieden waar de indianen leefden. Daar vonden ze langs de hoge oevers van de rivieren, waar het water niet kwam een dikke laag van vruchtbare grond, waarin, behalve resten van vis en houtskool ook scherven van aardewerk voorkomen, zodat het zeker is dat daar ooit mensen gewoond en geleefd hadden.
Die grond noemden ze terra preta, wat zwarte aarde betekent.
Door onderzoek zijn ze erachter gekomen dat de grond, juist door de aanwezigheid van houtskool, heel lang vruchtbaar blijft.
Dat is een belangrijk resultaat.

Er wonen nog steeds mensen in Amazonië, die landbouw bedrijven. Dat doen ze tegenwoordig door de bomen van het regenwoud om te zagen, te verbranden en in de as maïs en groenten te verbouwen. Na twee jaar is de vruchtbaarheid van de grond uitgeput en moeten ze een stuk verder opnieuw beginnen. Die methode heet slash-and-burn.
Zo verdwijnt langzaamaan het regenwoud, dat een belangrijke functie heeft als habitat van duizenden dieren en planten en als klimaatregelaar.
Door de oude techniek van de indianen (Azteken) te gebruiken kan het oerwoud gespaard worden.

En nu wij

Maar, wat die middeleeuwse indianen deden kunnen wij ook. Houtskool is voor ons gemakkelijker om aan te komen dan voor de indianen van destijds. Wij gaan naar de supermarkt of het tuincentrum en kopen een zak houtskool.
Maak het klein en verwerk het in de composthoop of -bak achter in je tuin en als je die niet hebt in een grote plastieken kuip, in elk tuincentrum te koop, en maak daar compost van met een mengsel van bij elkaar geharkt blad en houtskool. Nog een beetje kalk en beendermeel erbij en je hebt prima, voedselrijke compost.

Succes ermee!

 

© Wim Haenen  (28.11.17)

compost-cycle.png