Haaksbergen
Bomen & Struiken
dinsdag20dec2016

Een Kleurige Kerst

Wanneer je dit leest staat de kerstboom misschien al in de huiskamer of gebruik je elk jaar dezelfde boom in de tuin? Dat was ook mijn idee toen ik in 1971 mijn eerste kerstboom met kluit kocht. Die werd tenslotte te groot en te hoog voor mijn tuin en is afgezaagd. Op de resterende stam is nu plaats voor een plant.

                            ■ tekst : Wim Haenen

De kerstboom wordt overigens vaak als kerstden aangeprezen, maar dennen zien er heel anders uit. Die hebben veel langere naalden en zijn in het verleden geïmporteerd om het stuivende zand vast te leggen. Ik bedoel de grove den (Pinus sylvestris), die je veel aantreft in het Buurser Zand.
We zingen wel O denneboom, o denneboom, maar de meest verkochte kerstboom is nog altijd de fijnspar (Picea abies), die is zo bekend dat een nadere beschrijving overbodig is.
Een iets luxere kerstboom is de Servische spar (Picea omorika), waarvan de (oudere) naalden wat blauwer van kleur zijn dan van de gewone kerstboom.
Nog blauwer van kleur is de blauwspar (Picea glauca). Deze heet echter officiëel witte spar, terwijl glauca toch blauw betekent.
De allerblauwste blauwspar heeft niet eens de geslachtsnaam (de eerste latijnse naam) Picea maar heet Abies procera ‘Glauca’. Dat zou wel een heel dure kerstboom zijn en die zie je dus niet in de tuincentra of bij de supermarkten.
De zilverspar (Abies alba) is trouwens ook een mooie vervanger van de fijnspar die zijn naalden in de verwarmde kamer niet gauw zal kwijtraken. De kerstboom die vorig jaar voor het Wiedenbroek stond was geen gewone. Toen ik er langs liep heb ik de naalden van dichtbij bekeken. Aan de achterkant hadden ze twee witte strepen en toen wist ik dat daar een  Nordmannspar (Abies nordmanniana) stond.

Een spar die den genoemd wordt en sparren die tot verschillende geslachten horen: ja, dat is wel verwarrend.

Wintergroen en ook mooi met kerst is de hulst (Ilex aquifolium). De scherpe punten van het blad zouden symbool staan voor de doornenkroon van Christus, de bessen voor de druppels bloed die uit zijn wonden kwamen. Wie in zijn tuin een hulstboom heeft waar nooit een bes aan komt heeft een manlijk exemplaar. De hulst is namelijk tweehuizig. In elk geval zorgt die er dan voor dat er bij de buren wel bessen verschijnen, mits die een vrouwlijke boom hebben natuurlijk.
Een alternatief voor de stekelige hulst is het theestruikje (Gaultheria procumbens), een miniheestertje met glimmend groene blad en felrode, forse bessen.
Volop in de aanbieding tegen kerst, niet duur en een origineel alternatief voor de afgesneden hulst, die het natuurlijk niet zo lang volhoudt als een struikje dat in een potje op eigen wortels groeit.

Tegenwoordig zie je rond kerst ook misteltoe (Viscum album), een parasiet die op populieren, appelbomen en heel soms ook op coniferen groeit. Het enigszins gelige groen past wel bij de glazig witte bessen, waarvan de inhoud kleverig is.
De vogels weten er wel raad mee en zorgen door het afstrijken van hun kleverig geworden snavels voor de verspreiding van deze merkwaardige plant, die met veel tover omgeven is. Lees Asterix er maar op na.

De kerstster is een wolfsmelksoort (Euphorbia pulcherrima), die uit Mexico afkomstig is. Wat de bloem lijkt is een krans van felgekleurde topbladeren, rond de onooglijk uitziende bloeiwijze. Ze groeien in het wild in vochtige ravijnen, dus als ze het binnen niet willen doen: water erbij maar niet op het blad. Ze zijn er in kraplak, roze en wit en worden het hele jaar te koop aangeboden maar uiteraard vooral tegen de kerst. Het melksap is giftig en kan akelige wonden veroorzaken. Je moet er dus wel voorzichtig mee omgaan binnenshuis.

Mooier vind ik de kerstster (Helleborus niger). Niger betekent zwart en waar dat op slaat? In elk geval niet op de bloemen, die stralend wit zijn. Misschien op de zwarte vlekken die op het blad verschijnen als gevolg van een schimmelziekte. Dat blad moet er dan zo gauw mogelijk af. Daarmee wordt tevens de bloei bevorderd. Wonderschoon die witte bloemen met gele meeldraden, die vorig jaar in mijn tuin al ruim voor de kerst verschenen. Geen plant om langer dan een dag of tien in huis te hebben, want buiten gedijt hij het best, maar voor mij is het de topper van de kerst.