Haaksbergen
(Moes)tuinen
dinsdag14aug2018

Amarant

Het was aan het begin van die lange, droge zomer dat Hennie Wijlens, een van de leden van de heemtuingroep, een roodgekleurd plantje dat voor dood in de goot lag, uit nieuwsgierigheid oppakte en weer tot leven bracht.

                   ■ tekst en foto's © Wim Haenen

Wat was dit voor een plant met roodgekleurd blad? Dank zij de goede zorgen van Hennie groeide het uit tot een forse plant van bijna twee meter hoogte, rood van onder tot boven met heel veel blad en zijtakken, in de oksels waarvan nieuwe spruiten groeiden.

Ik kwam een keer langs en zag de plant, toen nog een plantje. Een naam die me te binnenschoot was papegaaienkruid, een lid van de Amarantenfamilie. Het was niet de goede naam maar ik zat er wel heel dichtbij. Thuisgekomen pakte ik de flora erbij.

AmarantVoorlopig kwam ik uit op de Bastaardamarant (Amaranthus hybridus). In kleine lettertjes stond eronder: als sierplanten worden verschillende vormen met fraaie rood gekleurde bloemen en vaak ook rode bladeren en stengels gekweekt.

Toen de plant ging bloeien kwam ik nog een keer langs en kon ik pas serieus op zoek gaan naar de juiste naam. Na een uitgebreide zoektocht op internet kwam ik tenslotte uit op Amaranthus cruentus, een soort waar tal van cultivars bestaan.

Hennie was ook op zoek gegaan en kwam uit op de variant Hopi Red Dye. Geen botanische maar wel een fantasierijke naam.

Hopi? Dat deed me denken aan de Hopi indianen, behorend tot de Pueblo’s die in het zuidwesten van de VS leefden in de staat Arizona. Het is de  enige groep indianen, die landbouw bedreven en dat nog steeds doen.
Ik wist dat ze ook stoffen weefden en verfden. Die rode verfstof komt van de amarant.
Van de Hopi’s kwam ik tenslotte terecht bij de Azteken, die al duizenden jaren geleden deze plant kweekten en brood bakten van het zaad, dat zeer eiwitrijk is en 16% proteïne bevat.

Toen de Spanjaarden het Azteekse rijk veroverden werd veel van hun cultuur als zijnde heidens uitgebannen en ook de amaranth werd vernietigd en verboden. De verovering gebeurde niet van de ene dag op de andere. Voor het zover was werd het gebruik door de Spanjaard Diego Durán beschreven. In de maand december vierden de Azteken het feest Huitzilopochtli, dat betekent de linkerkant van de kolibri. Kolibri’s leven van de honing van de amarant.

De Azteken versierden hun huizen en de bomen ervoor met papieren vlaggen. Er werden processies gehouden en wedstrijden, er werd gedanst, gezongen, gebeden en ook mensenoffers gebracht. Dit alles was heidens en ketters in de ogen van de katholieke Spanjaarden, die het gebruik van de plant en de riten eromheen verboden.

Amarant2                         Amarant (Amaranthus cruentus 'Hopi Red Dye')


Gelukkig heeft men de waardevolle plant later herontdekt en het gebruik ervan in ere hersteld. Je moet het zaad vergelijken met quinoa en sorghum, maar het bevat meer proteïne.

Van de gepofte zaden wordt een drank gebrouwen met honing, die nog steeds bestaat en alegría genoemd wordt. Het blad kan rauw als salade of gekookt als spinazie gegeten worden. Het zaad wordt gemalen en men bakt er brood van (glutenvrij), zoals ook de Azteken en later de Hopi’s deden en nog steeds doen.

Amarantzaad is inmiddels populair, vergelijkbaar met quinoa (ook een lid van de amarantfamilie) en sorghum en wordt nu wereldwijd verbouwd.

In Nederland komen diverse soorten amarant voor. Het papegaaienkruid is al genoemd, verder de kattenstaartamarant, de reuzenamarant, de bosamarant en de driekleuramarant. In totaal wel negen soorten.

Zaad van de roodkleurige amarantsoort is te koop bij veel zaadhandels. Alle amarantsoorten zijn eenjarig, dus wat zaad bewaren voor het volgende jaar.