Landschap van Gassel

Het landschap van Gassel in vogelvlucht

Gassel is een oude gemeenschap, de kaart hierboven is uit 1865. Gassel is gelegen tussen de huidige Maas en de oude riviergeul van deze rivier waar nu de Lage Raam stroomt, even verder de Graafsche Raam geheten. Ten oosten ligt de bedding van de Beersche Maas die zevenhonderd jaar vanaf Katwijk als overlaat heeft gefunctioneerd en waarin tot in de negentiende eeuw de Geester- en Gasselse bossen lagen. Deze zijn toen gekapt om het water uit deze overlaat ten noorden van Gassel sneller te laten terugstromen naar de rivier.

Ten zuiden van het huidige Gasselse bos ligt de Esterse polder en ten westen de Kampen van Escharen. Het Gasselse Bos is in de dertiger jaren van de  twintigste eeuw vanuit de werkverschaffing aangelegd om het stuifzand in te perken. Het was eerder een heidegebied dat vanwege de behoefte aan vlees, wol en mest te veel door schapen was begraasd.

Het gebied van Gassel kent via de Tochtsloot en de Sluisgraaf een afwatering naar de Maas. Door de aanleg van de Kraaijenbergse plassen stijgt het grondwaterpeil tot tegen de bebouwde kom van Gassel, waardoor de afwatering om een bijstelling vraagt richting de Raam. Daar zorgen nu de Biestgraaf en Ottersgraaf voor een afwatering uit het Broek en de Broekkant over het landgoed  Tongelaar naar de Lage Raam.

Het dorp is gebouwd op of bij rivierduinen  die opduiken boven recentere rivierafzettingen. Zo ligt niet alleen het centrum, maar ook meerdere hoeven uit de Middeleeuwen als de Geest, de Horrik, ten Holt en het Bord op een donk. Bij deze laatste hoeve tegen Tongelaar werd op de wolven gejaagd die vanaf de late Middeleeuwen vanaf Maashees werden opgejaagd.

Binnen de  dijken en duinen van Gassel lagen oude akkers met zanderige klei. Inmiddels zijn deze deels gebruikt voor woningbouw. Het stroomgebied van de Overlaat kent uiteraard een zwaardere kleilaag. 

Deze schets vraagt niet alleen aandacht voor de aloude contouren van de schans, donken en dijken, akkers en graslanden met hun struweel, maar ook poelen en oude bomen zoals bij ten Holt. In Gassel is de gekortwiekte etagelinde aan de Kapellaan/Wijnroemer het meest bekend, maar een linde met een omtrek van 500 cm aan de Meisevoort mag er ook zijn.

Het kleinschalige landschap langs de dijken is bijna een ecologische verbindingszone uit het boekje. Voor zoogdieren als das, vos en reeën is het hier goed toeven en dat er een behoorlijke populatie aan kleinere dieren vertoeft blijkt wel uit het aantal steen- en kerkuilen. Amfibieën als padden en salamanders kunnen echter gemakkelijker rond de Broekse wielen uit de voeten.

Er zijn mensen die vragen stellen bij de invloed van de her en der uit de grond schietende boomkwekerijen en de bouw van een enkel agrarisch bedrijf in dit gebied.

Kijken naar het landschap…

Tijdens een wandeling zien we al dan niet nog te versterken, beeldbepalende landschapselementen, kijken we naar wat deze voor ons maar ook voor de dieren en planten betekenen en vragen we ons af wat er vlak bij ons de komende jaren kan gebeuren.

- Welke  glooiingen, klein en groot, zijn oorspronkelijk, door de natuur of door mensen  gemaakt? 

- Waar is de grond, waar is het droger en natter en waar lopen waarom welke rivieren, sloten, en beken?

- Waar liggen waarom stuwen en sluisjes

- Wat is de begroeiing en waar gedijen welke dieren?

- Waar zijn mens en dier op weg? 

- Wat gebeurt hier als er straks weer hoger water komt?

“Door de bomen zien we hoe hier Maas en mens een loopje namen met het landschap...” Lees verder bij het Gasselse bos.