Boeren, wormen & vogels

Impressie lezing van Jeroen Onrust.
Donderdag 11 februari 2021

Er waren ongeveer 120 deelnemers die ademloos naar het verhaal van Jeroen Onrust hebben gekeken en geluisterd. Thuis wel te verstaan, want vanwege Corona was dit opnieuw een lezing die volledig online werd gegeven. Na afloop gingen vele duimpjes omhoog.

Wormen

We wisten niet dat er zoveel over wormen verteld kon worden.  In ieder geval teveel om allemaal in deze impressie op te nemen.  Er zijn maar weinig mensen die onderzoek doen naar regenwormen. En dat is eigenlijk best wel gek, gezien de belangrijke plek die ‘de regenworm’ in het ecosysteem in neemt. Er zijn 25 soorten regenwormen in Nederland, Jeroen liet ons van enkele een aantal foto’s zien .  Er worden drie groepen onderscheiden: de pendelaars die van de oppervlakte naar beneden heen en weer gaan, de strooiselbewoners, die aan de opervlakte blijven en de bodembewoners die in de bodem blijven. De eerste twee groepen vormen samen de groep van de rode wormen (24% van totaal) en de laatste groep zijn ook wel de grijze wormen (76% van totaal). Alle wormen samen zorgen met hun gegraaf en het omzetten van organische stoffen als blaadjes en strootjes voor een goede structuur van de bodem.

Wormen en vogels

Jeroen leerde ons dat dit ondeerscheid in groepen belangrijk is voor de verschillende soorten vogels die de regenwormen eten. Vogels met een korte snavel, bijvoorbeeld de kievit, zijn de zichtjagers (sporen de worm op met hun ogen) en eten dus vooral rode wormen. Vogels met een lange snavel, bijvoorbeeld de grutto, zijn vooral tastjagers, die de wormen dieper in de grond kunnen bereiken, zij kunnen dus ook grijze wormen eten.

Om te kijken hoe vogels reageren op de aanwezigheid van wormen heeft Jeroen een aantal goudplevieren (met korte snavel, dus zichtjager) gezenderd. Omdat wormen vooral ‘s nachts naar boven komen, jagen de vogels vooral ’s nachts. En vooral op de velden met veel wormen. Dat werd mooi aangetoond met het zenderonderzoek. Soms zie je de vogels ook overdag fourageren, dan hebben ze ‘s nachts onvoldoende kunnen eten, bijvoorbeeld omdat het te droog is en de wormen in de diepere lagen van de bodem blijven. Je ziet ze dan zelfs op grasveldjes in de stad naar wormen zoeken.

Wanneer zijn er veel wormen?

Jeroen heeft onderzoek gedaan naar de invloed van regen, kou, landgebruik en soort bemesting op de aanwezigheid van wormen. Liggend op zijn karretje, s’nachts met zijn hoofdlamp, gleed hij over de bodem om ze te tellen. Schokkend was het om te zien dat in een heel maisveld maar héél weinig wormen aanwezig waren, terwijl in kruidenrijk grasland in een goede maand wel 800 wormen per m2 werden aangetroffen.  Het toedienen van drijfmest via injecteren is ook nadelig voor de wormen, maar stalmest, met al die strootjes,had wel een gunstig effect.  Hij liet ons een grappige foto zien van grond die was bemest met stalmest en waarvan de strootjes allemaal rechtop stonden. Het werk van de wormen! Ook liet hij een filmpje zien van een worm die met zo’n strootje bezig was. Je gaat zo toch heel anders tegen wormen aankijken.

Hoe krijg je wormen in je tuin en wat kun je doen aan een platgereden bodem?

Via de chat konden mensen vragen stellen. Dit was er één van. Het antwoord: de bodem zoveel mogelijk met rust laten, niet spitten, toedienen organische (stal)mest, en via de chat kwam ook nog de tip: diepwortelende gewassen telen, bijvoorbeeld rogge.

Kan een worm verder leven als hij doormidden is gekliefd?

Dé vraag waar iedereen mee zit.  Antwoord: als je een worm door midden snijdt krijg je geen twee wormen maar gaat hij meestal dood. Wormen hebben wel een herstelvermogen maar dat  gaat alleen op als de worm dicht bij zijn achtereindje is gekliefd. In dat geval kan het zijn dat de worm er weer een eind aan breidt, en leeft dan weer verder. Het andere stukje gaat dan wel gewoon dood.

Vervolg

Jeroen is nog niet klaar met het wormenonderzoek. Hij gaat meewerken aan het Grutto Landschappen Project dat tot 2025 in Friesland zal gaan lopen. We hopen dat hij dan de resultaten weer bij ons kan komen vertellen.