Column 2014-22 De Koekoek

IVN DRVU - Column Natuur Dicht Bij HuisJa, daar hoor ik hem weer: koekoek-koekoek. Ik laat m’n tuingereedschap staan en loop vlug naar de rand van de tuin. Aan de overkant van het water moet hij zitten, maar ik zie hem niet. Ik ga weer aan het werk. En even later weer: koekoek-koekoek. Nog eens proberen of ik hem kan zien? Moeilijk, want je hoort ze vaker dan dat je ze ziet. 

De volgende dag laat ik de hond uit op de dijk en daar vliegt hij luid koekoek-roepend voor me uit! Ja, het is een ‘hij’: vrouwtjes maken alleen een wat trillerig geluid. Ik heb dat nog nooit (bewust) gehoord. Koekoeken zijn vogels van zo’n 35 cm. Het mannetjes is blauwgrijs, met strepen op de buik. Het vrouwtje is grijs of bruin, ook met strepen. Bij het vliegen vallen de spitse vleugels en de lange staart op. Ze hebben korte pootjes zodat het lijkt alsof ze met hun buik op de tak zitten.

Een fascinerende vogel vind ik de koekoek. Over de wereld verspreid leven verschillende soorten. Het zijn allemaal broedparasieten. Dat wil zeggen: het vrouwtje legt haar eieren in nesten van andere vogelsoorten (waardvogels) en laat de jongen door die andere soort verzorgen. 
Een vrouwtje heeft wel een voorkeur voor een bepaalde waardsoort.
In Nederland zijn dat kleine zangvogels zoals kleine karekiet, heggenmus en graspieper.

Het vrouwtje legt wel 10-25 eieren, verspreid over even zoveel nesten.
Het ei lijkt precies op de eieren van de pleegouders. Vrouwtje koekoek wacht tot het nest even verlaten is en binnen enkele seconden heeft ze haar ei gelegd en een ei van de waardvogel verwijderd. Als het jong is uitgekomen werkt die alle andere jonge vogels en eieren het nest uit.
De pleegouders werken zich vervolgens te pletter om dat gulzige grote jong te voeren.

De koekoek roept zijn naam om zijn territorium af te zetten. Van april tot begin augustus zijn ze in Nederland en daar eten ze allerlei soorten insecten. Ook harige rupsen die door andere vogels meestal worden vermeden. Ze leven graag in open gebieden met bosjes. Vanuit de bomen speuren ze hun omgeving af naar de geschikte waardvogel. In augustus trekken de volwassen koekoeken weer weg, om te overwinteren in tropisch Afrika. De jongeren gaan een maand later. En zoals ze leven trekken ze ook: ieder voor zich.

Ineke Bams
IVN-natuurgids

Digitale krantversie Column 2014-22, 280514, pagina 8

Naar Columns 2014