De Maasdorpen
Insecten
woensdag15feb2017

Mathijs Herremans: mijn eerste zwerm


Mathijs Herremans, lid bij IVN De Maasdorpen, verenigt in zich de liefde voor de natuur en de passie voor de bijenteelt. Hij volgt de opleiding tot imker en had onlangs zijn eerst indrukwekkende ervaring met het zwermen van een bijenvolk. Hij wil de lezers van de website graag iets vertellen en laten zien over het zwermen van bijen.

Zwermtijd voor de honingbij

Het is nu mei, bijna juni en dat betekent zwermtijd voor de bijen. Bijen zwermen omdat dit het natuurlijke voortplantingsproces van het bijenvolk is. Je kunt het gehele volk als een superorganisme zien: koningin, werksters (vrouwtjes), darren (mannetjes), honing, raten, stuifmeel en propolis (een lijmachtige substantie, gemaakt door honingbijen uit knoppen, sap van planten en bomen (meestal hars), en andere botanische bronnen). Alles hangt samen en het een kan niet zonder het ander.

Omdat alleen de koningin eitjes legt, gaan de bijen koninginnencellen aanmaken waar de koningin een eitje in legt. In een koninginnencel wordt dan een nieuwe koningin geboren. Zodra deze koninginnencel gesloten is, verlaat de oude koningin met ongeveer de helft van het volk haar oude woning, d.w.z. het volk. De lucht ziet dan zwart van de bijen. De zwerm gaat tijdelijk ergens hangen, aan een lantaarnpaal of in een struik. Ze strijken neer met luid gezoem, erg indrukwekkend als je dit ziet. De zwerm is vaak heel rustig omdat de bijen zich hebben volgezogen met honing. Ze doen dat om de eerste drie dagen te kunnen bouwen in de nieuwe woonplek.

Zodra ze ergens hangen, gaan de speurbijen op verkenning, de rest van de zwerm wacht af. Wanneer de speurbijen terugkomen, laten ze door middel van een kwispeldans weten waar een goede plek is. Ze ‘discussiëren’ met andere bijen die ook gaan kijken. Dit proces gaat voort tot het volk heeft bepaald wat de meest geschikte woonplek is. Een zwerm kan een paar uur tot wel 3 dagen blijven hangen. Als de nieuwe bestemming eenmaal besloten is, vertrekken ze. Binnen enkele minuten zijn ze weg.

De nieuwe woonplaats kan een holle boom zijn, maar ook een schoorsteen of een spouw in de muur, maar meestal is de imker er op tijd bij om de zwerm te scheppen en deze in een bijenkast of korf te plaatsen.

In het volk waaruit de zwerm is voortgekomen, zitten nog andere koninginnencellen. Wanneer deze uitkomen, bestaat de kans op ‘nazwermen’ met een of meerdere onbevruchte koninginnen. Dat ligt aan de sterkte van het volk en aan het weer. Een nazwerm vertrekt ook weer met de helft van het volk. Er kunnen tot wel 4 nazwermen komen. Uiteindelijk houd dan je in het volk maar weinig bijen over.

Tegenwoordig maken veel imkers een kunstzwerm. De imker voorkomt zo dat de bijen (natuurlijk) gaan zwermen. Sommige imkers vinden een kunstzwerm onwenselijk. Zwermen is een natuurlijk proces en het is waarschijnlijk toch beter voor het volk. Maar soms kan het niet anders, bv. als de imker niet de hele dag thuis is om de bijen in de gaten te houden of als de imker midden in de stad woont en het zwermen voor overlast zorgt.

Zwermen ziet er indrukwekkend uit en het is een hele mooie ervaring om het mee te maken. Als je ooit zelf een zwerm ziet, bel dan direct een imker in de buurt. De meeste imkers komen een zwerm scheppen."

Voor meer foto’s en informatie over het zwermen zie:

Video zwermende bijen van Mathijs   
De website van Mathijs   
Zijn fotocollectie op Flickr