Born - Land van Swentibold
Natuur in de Buurt
vrijdag07feb2020

Veterane knoteiken nabij de A2

Zomereiken zijn in Zuid-Limburg rijkelijk te vinden. Als ze de ruimte hebben krijgen hun stammen en kronen een indrukwekkende omvang. Ook in de winter bieden ze dan een fraaie aanblik, van dichtbij door het lijnenspel van de takken, van veraf door de contouren die zich aftekenen tegen een blauwe winterlucht of in een maanverlichte avond.

Knoteik A2 nr4Soms zie je een knoteik. Hij lijkt op een bonsaiboom, maar dan in het groot. Vroeger waren knoteiken overal te vinden. De jonge takken kon men gebruiken als geriefhout, als rijshout in de groentetuin, als brandhout in de kachel of men wilde gewoonweg niet teveel schaduw op een bepaalde plek maar wel een karakteristieke boom. In onze tijd zijn knoteiken zeldzaam geworden. Centrale verwarming en supermarkten hebben het geriefhout (wie kent het woord nog?) overbodig gemaakt. Om maar te zwijgen van de arbeid die je moet besteden aan het geregeld knotten, wat noodzakelijk is omdat anders te   zware en te ver uitgegroeide takken kunnen afscheuren.

Natuurorganisaties en bijbehorende vrijwilligers bekommeren zich steeds meer om knotbomen. Op het internet zijn hele handleidingen te vinden voor het be- en onderhoud van knotbomen. Sinds jaar en dag kent IVN Born / Land van Swentibold een knotploeg met een knotkar.

In het gebied van deze IVN-afdeling, bij Born dus, staan twee monumentale knoteiken die zijn opgenomen in het landelijk register van de Bomenstichting. Daarin staat ook hun leeftijd genoteerd: ze moeten ontkiemd zijn tussen 1750 en 1800. Dat begint dus ergens op te lijken gegeven het feit dat de oudste Nederlandse eik stamt uit de 16de eeuw.

De bomen staan ook in het boek 'Bijzondere bomen in Nederland' van de Bomenstichting. Hierin staan 250 verhalen over de meest speciale bomen en daarvan staan er een kleine 30 in Limburg. Deze 'knoteiken met pensioen' zijn de enige in onze regio (Sittard-Geleen-Susteren). Er is dus alle reden om zuinig te zijn op deze iconen van groen erfgoed!

Knoteik SteenakkerwegWaar kunt u deze karakteristieke bomen vinden? Als u over de A2 noordwaarts rijdt, ziet u de ene staan in een akker aan de Steenakkerweg tegen de achtergrond van het Limbrichterbos.

 

 

Knoteik A2 nr3De andere staat in een bosje voor de Geleenbeek na Nedcar.  De stam heeft veel wilde scheuten gevormd (stamschot) en zijn habitat wordt bedreigd door opgeschoten boompjes die hem het licht en u het zicht ontnemen.

 






Knoteik A2 nr1Deze geknotte eik stond vroeger in de berm van de parallelweg van de E9 (A2) op grond van de gemeente Sittard-Geleen. Door een grondruil bij de aanleg van de N297 naar de Selfkant, is de boom terechtgekomen in de gemeente Echt-Susteren.
Kennelijk is bij de overdracht niets geregeld rond deze monumentale boom, want hij bleek niet bekend te zijn bij de nieuwe gemeente. Hij staat dus ook niet op de gemeentelijke lijst van waardevolle bomen en wordt niet verzorgd!

Knoteik A2 nr2Nu zal hij bedreigd worden door het project om de A2 te verbreden naar 2 x 3 rijstroken. Om de boom te behouden zal hij moeten verschuiven naar een plek buiten het werkgebied. Dit is mogelijk, maar daarvoor is inzet van de gemeente nodig en Rijkswaterstaat zal de kosten moeten dragen, bijv. als compensatie voor verlies van groen.






Hierbij kan worden aangetekend dat een eik in de middenberm van de A58 in de provincie Noord-Brabant in een vergelijkbare positie verkeert. Het gaat om de Anneville eik, in de volksmond ook Troeteleik genoemd, die zou ook moeten wijken voor een verbreding. Deze eik werd onlangs verkozen tot Nederlandse Boom van het Jaar 2018. [www.deboomvanhetjaar.nl zie Uitslag]

Wij hopen met dit artikel een bewustwording op gang te brengen van het belang van met name de knoteik langs de A2 bij Susteren. Zodat voorkomen kan worden dat in een volgend boek over bijzondere bomen in Limburg het sneuvelen van dit karakteristieke exemplaar wordt betreurd.

Namens Bomenstichting en IVN Sittard-Geleen, IVN Land van Swentibold en IVN Munstergeleen,

Gerrit Haak en Ben Bongers