Bernheze
Vogels
zaterdag09okt2021

Zie je ze vliegen? De spreeuwen

Waarom zwermende spreeuwen nooit botsen

Als je in deze tijd omhoog kijkt, kun je de spreeuw in gigantische zwermen door de lucht zien wervelen. Het is een geweldige show! En dat allemaal zo dicht op elkaar! Waarom knallen ze eigenlijk nooit tegen elkaar?

Tijdens de vogelteldagen in deze maand is de spreeuw een van de meest getelde vogels, ieder jaar weer. Ze komen met grote hoeveelheden uit de scandinavische landen en uit Rusland om hier te overwinteren. Het zijn er miljoenen!

De vogels overnachten in grote groepen en voordat ze hun slaapplaatsen bezetten, dansen ze in steeds grotere groepen door de lucht. Kijk eens op de website van Vogelbescherming dan kun je ook de plaatsen bezoeken waar spreeiuwen meestal in groet zwermen aanwezig zijn in deze tijd.

zwerm spreeuwenIn de schemering wervelen de spreeuwen als één lichaam door de lucht, alsof ze elkaars gedachten lezen (Bron: Jos de Witte)

Waarom zwermen spreeuwen?

De spreeuwen hebben meerdere redenen om met z’n allen bij elkaar te vliegen.

  1. Aan het eind van de dag verzamelen ze zich om te slapen. Zo’n grote wolk valt op en wijst soortgenoten de weg. Samen overnachten is nu eenmaal veiliger, want meer ogen hebben de vijand sneller in beeld.
  2. Het is voor een sperwer moeilijk om een spreeuw te pakken uit een verwarrend bewegende zwerm.
  3. De spreeuwen kunnen elkaar ’s ochtends weer volgen naar goede voedselplekken.

Waarom botsen ze niet op elkaar?

Zwermende spreeuwen botsen niet en dat is knap. Professor doctor Charlotte Hemelrijk (RUG) heeft met een model onderzocht hoe dat in zijn werk kan gaan. Het blijkt dat spreeuwen allemaal even snel vliegen (zo’n 36 kilometer per uur), want remmen of versnellen kost te veel energie. Dat maakt het al makkelijker, want bots maar eens met iemand die precies even hard gaat. Dat kan alleen als je de bocht om gaat.

Omdat spreeuwen boven hun slaapplaats zwermen, moeten ze toch geregeld een bochtje maken. Daar hebben ze gelukkig ook een bots-vrije oplossing voor: ze houden maximaal zeven buurvogels in de gaten en zorgen dat ze daar niet tegenaan vliegen. Als een paar spreeuwen van koers veranderen, dan verspreidt die beweging zich dus door de hele wolk, omdat ze zich allemaal razendsnel aanpassen aan die zeven buren.

Die prachtige vormen in spreeuwenwolken kunnen volgens het model van Hemelrijk dus simpelweg ontstaan doordat de spreeuwen:

  1. Samen willen vliegen en bochten maken boven een slaapplaats;
  2. Niet willen botsen;
  3. Allemaal even snel gaan en
  4. Zeven buurvogels in de gaten houden.

Daar is geen telepathie of leiderschap voor nodig. Bijvoorbeeld: voorbij de grens van de slaapplaats draaien de voorste vogels om, terwijl de achterste nog even doorvliegen, maar langzaam sijpelt die verandering door via het zeven-buren principe en draaien ook de achterste vogels om. Hierdoor ontstaat een verdikking in de zwerm.

Tijdens zo’n draai, kan een vogel die naast je vliegt, ineens je voorganger worden, waardoor de zwerm ook weer van vorm verandert. En als vogels een bocht nemen, hellen ze voorover en zakken een beetje naar beneden, waardoor er een verticale beweging in de zwerm ontstaat. Vooral bij grote groepen (2000 vogels of meer) ontstaan zo ingewikkelde vormen.

Meer weten?

Wie benieuwd is naar de onderliggende onderzoeken van Hemelrijk en haar collega’s kan hier verder lezen: