Bernheze
Insecten
maandag07sep2020

Varroa-resistente bijen in Brabant

Bij het Brabantse provinciehuis in ’s-Hertogenbosch is een speciale bijenkast geplaatst. Niet alleen is deze kast volgestopt met allerlei meetapparatuur, ook wordt zij bevolkt door honingbijen die de Varroa-mijt bij kop en kont, mét haar jonkies, uit het broed verwijderen. De Stichting Arista Bee Research hoopt dat de bijen gaan doen waar ze voor kwamen. En dat er nog vele zullen volgen.

Virussen en bacteriën

Al zo’n honderd jaar geleden sprong de Varroa-mijt van de Aziatische honingbij over naar de Westerse honingbij. Deze had er geen antwoord op, met als gevolg dat vele bijenvolken een aanval van de mijt niet overleefden.

De mijten hebben voedsel voor zichzelf en hun nageslacht nodig, dat ze halen uit de poppen van de honingbij. Maar met het ophalen van hun voedsel, brengen ze ook virussen en bacteriën binnen bij de bijen.

Er is veel onderzoek gedaan naar de diverse ziekten die veroorzaakt werden door deze virussen en bacteriën. Echter, de ziekten worden verspreid door de Varroa-mijt. Als we deze mijt bestrijden, zijn we dus ook af van deze ziekten bij de bijenvolken.

Ongevoeliger mijt

De Varroa-mijt vestigt zich in de cel van de pop van de bij. Daar maakt de moeder-mijt een gat in de pop voor eigen voedsel en voedsel voor de drie tot vier jonge mijten. Omdat de pop in een gesloten cel zit, is het voor de imker pas zichtbaar dat de mijt heeft huisgehouden als een gemankeerde bij uitvliegt.

Veel bijen gaan meteen dood, andere overleven de winter niet.

Als een volk te klein wordt aan het einde van de zomer omdat de jonge bijen misvormd of dood zijn geboren, overleeft het volk de winter niet. Zo zijn er heel wat volken ter ziele gegaan. Bestrijden van de mijt kost veel tijd. De Varroa-mijt wordt steeds ongevoeliger voor onze bestrijding, dus inmiddels is wel duidelijk dat de oplossing van de bijen zelf moet komen.

Oplossing gevonden

De Stichting Arista Bee Research denkt de oplossing gevonden te hebben door bijen te telen die de eigenschap hebben om het te kunnen ruiken als een Varroa-mijt zich aan het voortplanten is.

Dat doet de mijt in een pop, die in een gesloten cel zit. Deze bij maakt het dekseltje open en gooit moeder met kinderen uit het broednest. Dat doet de bij letterlijk. De kinderen overleven dit sowieso niet. Als de moeder het wel overleeft en het nog een keer probeert, gebeurt hetzelfde. Dat kan de moeder-mijt maar twee tot drie keer doen, en uiteindelijk gaat ze ook dood.

Homogeen bijenvolk

De bij Arista aangesloten imkers, selecteren de volken volgens een methode die de Amerikaan John Harbo eind vorige eeuw als eerste introduceerde: bijen telen die de bestrijding van de Varroa-mijt zelf ter hand nemen. De imkers telen daarvoor homogene bijenvolken.

In plaats van een volk te telen van een koningin met tien tot vijftien darren, wordt het andersom gedaan. Ze nemen zo’n vijftien koninginnen en maar één dar per koningin. Zo ontstaan vijftien volkjes met homogene eigenschappen.

Elk volkje krijgt daarna honderd tot honderdvijftig Varroa-mijten te verstouwen. Als ze erin slagen de mijten te verwijderen, telen ze verder met juist dat ene volkje. Zo krijgen ze bijen met een karaktereigenschap en gedrag dat de mijt zelf bestrijdt.”

BijenvolkHet bijenvolk (Bron: Ellen Tenbült)

Innovatiefonds

In de regio Noordoost Brabant – de regio waar Arista thuis is - wil Arista met de lokale imkers als eerste regio in de wereld overstappen op bijen die resistent zijn tegen de Varroa-mijt. Bij het provinciehuis in ’s-Hertogenbosch werd daartoe een speciale bijenkast geplaatst. Er huist een Varroa-resistent bijenvolk in, met speciale eigenschappen.

Ze doen ook mee in het selectie-programma van Varroa-resistente volken die bestand zijn tegen de mijt. Maar ze halen ook goed honing en ze zijn zachtaardig.

Als er voldoende fondsen worden gevonden, kan een grote groep imkers op hetzelfde moment overstappen op deze bij.  Arista is op zoek naar nieuwe plaatsen voor deze kasten. Daarvandaan kunnen de resistente bijen zich al verspreiden en bovendien zorgen ze voor de financiering van ons teeltprogramma.

De bijenkast bij het Brabantse provinciehuis werd mogelijk gemaakt door een subsidie via het Landbouw Innovatiefonds Brabant. Dit fonds is een samenwerking van de provincie en ZLTO.