Baarlo-Maasbree
Natuur in de Buurt
dinsdag09apr2019

Verslag fietstocht Historische Werkgroep de Borcht en IVN Baarlo-Maaasbree

Zondag 7 april stond in het teken van deze fietstocht, waarvan het idee was ontstaan naar aanleiding van de viering van 800 jaar Baarlo. Toen we in november vorig jaar deze dag hadden uitgekozen, konden we niet vermoeden dat de weergoden ons zo gunstig gezind zouden zijn. Het was werkelijk een prachtige dag, de zon scheen volop en er was geen wolkje aan de lucht. Rond 10.00 uur vertrokken we met 24 deelnemers en gidsen vanaf de markt.

Jan Wijnhoven van de Historische Werkgroep beet het spits af en gaf informatie over de geschiedenis van kasteel d’Erp en haar bewoners. Vanaf de hoog gelegen markt heb je een mooie zichtas naar het lager gelegen kasteel. Via de sprunk en de watermolen gaat de blik vanzelf richting het kasteel. De sprunk, een natuurlijke bron, was vanouds een poel waar het vee kon drinken. Later werd het water gebruikt om de was te spoelen. Dit gebeurde nog tot begin jaren vijftig van de vorige eeuw. Het kasteel, oorspronkelijk een versterkte burcht met dubbel grachtenstelsel, is in de achttiende eeuw verbouwd tot een landhuis en het uiterlijk is nadien amper gewijzigd. De toren bleef geheel authentiek. In 1968 heeft de adellijke familie D’Erp de Baarlo et Holt het kasteel verkocht aan de gemeente waarna een grondige restauratie volgde. Tegenwoordig is het particulier bezit.

Na een klein omweggetje door het poortje bij het kasteel fietsten we via de kasteelweide naar ‘ut Kempke’ waar Frans Kesselmans uitleg gaf over de totstandkoming van het kasteelpark.
Hij noemde een aantal elementen die in een landschapstuin te vinden zijn, zoals de kronkelige paden, het koningseiland en de berceau van taxus.
Een berceau is een pad waarbij aan beide zijden heggen staan, die aan de bovenzijde met elkaar zijn verbonden, zodat een soort tunnel ontstaat. De berceau stamt uit de tijd dat het voor gegoede dames mode was er zo blank mogelijk uit te zien om zich te onderscheiden van werkende mensen die, doordat ze veel in de buitenlucht kwamen, een gebruinde huidskleur hadden. In zo’n berceau kon men buiten wandelen en toch uit de zon blijven. Ook exotische bomen zoals de twee mammoetbomen (Sequoiadendron giganteum), de heuvel opgetrokken met de aarde uit de vijver en de etagelinde, die de verschillende maatschappelijke standen weergeeft, werden onder de aandacht gebracht. Ook het prieeltje en de vijver zijn onderdelen van een landschapstuin.

Aan de kant van de Kasteellaan verlieten we vervolgens ‘ut Kempke’ en daarna fietsten we verder richting kasteel de Berckt.

Jan vertelde over de geschiedenis van de Berckt en haar bewoners. Kasteel de Berckt behoort ongetwijfeld tot de oudste gebouwen van Baarlo al is in de loop der eeuwen veel gewijzigd. Vanaf de weg zien we het statige poortgebouw. Dit geeft toeging tot een grote binnenplaats. Tegenover het poortgebouw bevindt zich het hoofdgebouw. Diverse adellijke families hebben hun stempel gedrukt op dit gebouw. Lange tijd was de Berckt in het bezit van de oorspronkelijk Belgisch familie D’Olne. In de negentiende eeuw werd het kasteel verkocht aan baron van Scherpenzeel-Heusch. Deze baron die zitting had in het Duitse parlement te Frankfurt heeft zich sterk gemaakt om Limburg te doen aansluiten bij Duitsland. In feite behoorde onze provincie zowel bij Nederland als Duitsland. Eind jaren zestig van de negentiende eeuw kwam hieraan een definitief einde. Het kasteel werd klooster. Aanvankelijk voor de uitgeweken Franse zusters Carmelitessen. Vervolgens voor de paters Franciscanen en de paters van het H. Sacrament. Om een glimp op te vangen liepen door de poort de binnenplaats op en we kwamen in een andere wereld. Ondanks dat de Berckt al lang niet meer bewoond wordt door de paters, heerst er nog steeds een rustgevende sfeer.

De tocht ging verder naar het Berckterveld waar Albert uitleg gaf over het Maasdal en de ontwikkeling ervan.
Om de strijd tegen het hoogwater te coördineren werkten Rijkswaterstaat en de provincie Limburg, samen in het project de Maaswerken. Er werd geïnvesteerd in het versterken van kades, het verdiepen en verbreden van de rivierbedding, de aanleg van hoogwatergeulen en het verlagen van uiterwaarden. Zo zijn we beschermd tegen hoogwaters die gemiddeld eens in de 250 jaar voorkomen.

Het tweede doel van de Maaswerken was het geschikt maken van de Maasroute voor grotere binnenvaartschepen. De Maas is daarmee een belangrijk alternatief voor het steeds maar toenemende wegverkeer geworden.

Ook is na de overstromingen van 1993 en 1995 in de regio Venlo het samenwerkingsverband Maascorridor ontstaan, een samenwerkingsverband van gemeenten, Stichting het Limburgs Landschap, Staatsbosbeheer en Wereld Natuur Fonds, Provincie Limburg, Rijkswaterstaat, het Waterschap het Ministerie van Landbouw. Zij werken samen aan vier doelstellingen:

Bescherming tegen hoogwater van de Maas;

Het realiseren van aaneengesloten riviernatuur langs de Maas rond Venlo;

Het vergroten van de toeristisch-recreatieve aantrekkelijkheid van de Maas;

Een centrale plek voor de Maas in stad en dorp.

Dankzij de Maascorridor krijgt de Maas hier op deze plek door oeververlagingen en nevengeulen weer de ruimte om uit de oevers te treden wanneer nodig en is een prachtig aaneengesloten natuurgebied aan de Maas is ontstaan.

Onderdeel van dit natuurgebied is de Romeinenweerd, een groenstrook die ontstond in 1996, toen een deel van de uiterwaarden bij Hout-Blerick werd afgegraven voor de aanleg van kades rond Venlo na het hoogwater van 1995.  Het gras wordt op natuurlijke wijze kort gehouden door Galloway-runderen en Lakenvelders. Het gebied gaat in noordelijke richting geleidelijk, via de Blericker Nak en het Maasoeverpark, over in de Raaijweide. In zuidelijke richting gaat het gebied over in het Berckterveld.
Het Berckterveld genoemd naar kasteel De Berckt, ligt op een punt waar de Maas van karakter verandert. Stroomafwaarts van het Berckterveld (richting Venlo) stroomt de Maas door een smal rivierbed, stroomopwaarts (richting Baarlo) heeft de rivier meer ruimte. Door het relatief smalle dal stroomt het water ter hoogte van het Berckterveld bij hoogwater sneller én bereikt het hogere waterstanden dan elders. Door de ligging in de buitenbocht wordt hier tijdens hoogwater sediment afgezet.

Het snelstromende water ‘vliegt’ hier de bocht uit en verliest snelheid zodat zand en klei bezinken. Dit heeft geleid tot de vorming van een kleine oeverwal, die goed in het terrein herkenbaar is.

Na deze uitleg beklommen we de uitkijktoren waar vogelkenner Jan Huijs de vogeltrek, de trektellingen en de achteruitgang van de vogels van het boerenland onder de aandacht bracht.

Nadat we uitvoerig van het uitzicht op de toren hadden genoten, ging de fietstocht verder richting veer. De fietsen werden op de parkeerplaats bij Maes 21 gestald en we liepen verder richting de monding van de Kwistbeek in de Maas.

De Kwistbeek ontspringt in het buurtschap Stogger, in het buitengebied tussen Panningen en Helden en heeft een lengte van 12 kilometer. De gemiddelde waterafvoer is 0,25 m³ per seconde. De beek stroomt door landbouwgebied en door de bebouwde kern van Baarlo. De beek wordt al vermeld op kaarten uit 1840. Ze was in de bovenloop vrijwel recht en benedenstrooms was er sprake van meandering. Dit patroon is helemaal veranderd in de loop der jaren, want de beek is gekanaliseerd en van stuwen voorzien.  De waterkwaliteit is matig, er zitten teveel nitraten, fosfaten, sulfaten en zware metalen in het water.

De afgelopen jaren heeft hevige regenval regelmatig gezorgd voor wateroverlast in Soeterbeek en Baarlo. Om dit te voorkomen moeten er maatregelen worden genomen.

Op 28 februari 2018 werd het startsein gegeven voor de planvorming van de toekomst van het Gebied Kwistbeek het doel is om te komen tot een gezamenlijk Omgevingsplan Kwistbeek: gemeente en waterschap pakken samen met inwoners, ondernemers en betrokkenen de wateroverlast aan en versterken de kwaliteiten van het gebied.

Op 27 februari van dit jaar was er een bijeenkomst waar de eerste schetsontwerpen werden gepresenteerd. In het brongebied rond Stogger en Helden gaat de voorkeur uit naar waterbuffers op percelen die nu nog eigendom zijn van Staatsbosbeheer. In het middengebied van Middenpeelweg tot de Bong wordt de beek meanderend gemaakt. Op het benedenstroomse traject gaan de kinderen van de Omnibus een eigen plan maken voor het stukje waar de beek langs de school loopt. Verder komt er beplanting met bomen aan de zuidoever en wordt er bekeken of de Kwistbeek ter hoogte van de Maasstraat ontkluisd kan worden. Op 18 april 2019 worden de schetsontwerpen nogmaals gepresenteerd voor belangstellenden.
We vervolgden de route richting de Roffart, waar we genoten van de bloesempracht van de  hoogstamboomgaard die vele jaren geleden door IVN Baarlo-Maasbree is geadopteerd en in zijn oude luister is hersteld. De bordjes van de biodiversiteitscampagne werden onder de aandacht gebracht en het verhaal hierachter verteld. Ook de nieuwe huiszwaluwtil aan de Bongardweide kwam ter sprake en de deelnemers werden uitgenodigd om tijdens een fietstochtje en kijkje te gaan nemen.
Verder ging de route richting de Horsten en we staken de drukke Napoleonsbaan over.

Even verder bij de Boekenderhof vertelde Jan het indrukwekkende verhaal van de bospartizanen van Baarlo. De Boekenderhof is een eeuwenoude hoeve waar op het eind van de Tweede Wereldoorlog geschiedenis is geschreven. Een verzetsgroep vond er vanaf september 1944 onderdak. Men verwachtte dat de geallieerden snel zouden oprukken om Baarlo te bevrijden. Het front kwam bijna stil te liggen. In die tijd probeerden men verzetswerk te verrichten en hiervoor had men wapens nodig. Door overvallen op Duitse eenheden trachtte men zich die te verschaffen. Dat lukte vrij aardig maar de krijgsgevangen werden op den duur een probleem. Denk aan bewaking en voedselvoorziening. Nadat op de Boekenderhof vluchtende Duitsers werden gedood werd daar de grond te heet onder de voeten. Men vluchtte naar een provisorisch kamp in de bossen. Als represaillemaatregel werd de prachtige, oude boerderij in brand gestoken. Onder ellendige omstandigheden leefden de bospartizanen in de bossen. De hygiënische toestand was erbarmelijk, de voedselvoorziening werd steeds gevaarlijker en de spanningen gingen bij bewakers en gevangenen hun tol eisen. Het was voor bewakers en krijgsgevangenen een geweldige verlossing toen Baarlo op 21 november 1944 werd bevrijd.

De route ging verder richting silhouet van de familiekapel in het Raayerbos, waar deze morgen hoogwaardigheidsbekleders en notabelen aanwezig waren voor de officiële opening.

Voor de fietsers was er koffie/thee en Baolderse kook.

Het idee van het oprichten van dit silhouet is van Herman van Megen, hij heeft ook het ontwerp gemaakt. Het silhouet vormt de contouren van de oorspronkelijke Heilige Familiekapel die tot het einde van de oorlog in buurtschap de Vergelt stond. Tijdens de oorlog is deze kapel volledig verloren gegaan door granaatvuur. Het silhouet kon niet worden geplaatst op de plek waar eertijds de oorspronkelijke familiekapel stond, want Rijkswaterstaat wenst namelijk geen nieuwe bouwobjecten in het winterbed. Daarom is besloten het geraamte in de bossen te plaatsen, op een kruising van paden. Het fungeert als een herinnering aan de gebouwen in Baarlo die tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren gingen; de familiekapel, de parochiekerk, de twee molens, het oude veerhuis en de Boekenderhof.

Nadat we hadden genoten van de warme drank en de lekkere kook, ging iedereen tevreden huiswaarts. Voor de gidsen begon om 14.00 uur de tweede fietstocht.

De middagroute met 21 deelnemers werd vanuit de Historische werkgroep verzorgd door Herman van Megen. Namens IVN Baarlo-Maasbree waren Frans, Albert en Els opnieuw van de partij en op de uitkijktoren was Jan Peeters aanwezig om alle vragen over vogels te beantwoorden.

Verder verliep de route hetzelfde als op de ochtend, alleen was de Boalderse Kook helaas inmiddels op.

Dank aan alle gidsen van de Historische werkgroep de Borcht en van IVN Baarlo-Maasbree die deze dag tot een succes hebben gemaakt!

 

Els