Asten-Someren
Bloemen & Planten
vrijdag10sep2021

Hoe gevaarlijk is Jacobskruiskruid ?

De laatste tijd zijn in de media verontrustende berichten verschenen over Jacobskruiskruid en worden er maatregelen tegen deze plant geëist. Gesuggereerd wordt dat Jacobskruiskruid vooral voor paarden en koeien een levensgevaarlijke plant zou zijn. Die berichten staan echter vol onjuistheden. Natuurvereniging Hollandse Delta vindt het daarom tijd om de echte feiten op een rijtje te zetten.

Jacobskruiskruid is zeker een giftige plant. Als paarden en koeien hiervan flinke hoeveelheden zouden eten kan dat heel vervelende gevolgen hebben. Dat is zo ongeveer het enige dat in die berichten klopt. Wat niet vermeld wordt, is dat dit echter vrijwel nooit gebeurt of gemakkelijk te voorkomen is. Er is daarom geen enkele reden om deze voor veel insecten zeer waardevolle plant te bestrijden.

In miljoenen jaren van gezamenlijke evolutie hebben planten steeds opnieuw manieren bedacht om zich te beschermen tegen vraat en hebben dieren geleerd om die strategie te omzeilen en zodoende toch aan voldoende voedsel te komen. Een van de manieren die planten hebben ontwikkeld om niet opgegeten te worden, is gifstoffen produceren. Er zijn dan ook heel veel giftige planten. Soms zijn alleen bepaalde delen giftig en soms de gehele plant. Sommige planten zijn heel erg giftig en andere planten veel minder. Soms zijn planten giftig voor bepaalde dieren, andere dieren hebben juist nergens last van. Alles komt voor. Dieren hebben zich op al die situaties aangepast. Ze weten welke planten ze wel kunnen eten en welke niet. Veel giftige planten smaken ook niet lekker, waardoor dieren er vanzelf al vanaf blijven. Het komt ook voor dat dieren juist expres giftige planten eten, bijvoorbeeld om parasieten te bestrijden of infecties. Ook de mens gebruikt veel van die giftige planten als basis voor medicijnen.

Vroeger stonden in weilanden en hooilanden tientallen soorten planten. Veel van die planten zijn giftig, maar worden niet gegeten door paarden of koeien. Die vreten daar keurig omheen. Paarden en koeien weten precies welke planten wel eetbaar zijn en welke niet. Het gaat pas fout als mensen paarden houden op een te klein stuk grond met te weinig voedsel of als paarden en koeien hooi of kuilvoer gaan eten met daarin giftige planten die niet meer als zodanig herkend worden.

Maar gebeurt dat ook? Jarenlang bestond er in Nederland een meldpunt waar men kon melden dat een paard of koe vergiftigd was door Jacobskruiskruid. Dat meldpunt is uiteindelijk opgeheven omdat er geen enkele melding binnen kwam, ook niet bij navraag bij dierenartsen die vergiftiging zouden moeten hebben vastgesteld. Het gebeurt dus in de praktijk niet of het kan niet worden vastgesteld. Hooguit was er wel eens een verdacht geval, maar dan is telkens de vraag of het ook daadwerkelijk om Jacobskruiskruid ging.

Eerlijk gezegd is dat niet vast te stellen. Om te beginnen, komen de gifstoffen die Jacobskruiskruid aanmaakt in veel meer planten voor. Daarnaast zijn er nog veel meer planten in de natuur met vergelijkbare gifstoffen, waaronder heel algemene soorten als groot en klein hoefblad, moerasandijvie, slangenkruid, smeerwortel enz. Dus waarom heeft men het dan alleen over Jacobskruiskruid? Zelfs als je alle Jacobskruiskruid zou weghalen, blijven er nog tientallen andere planten over met dezelfde of vergelijkbare soorten gifstoffen.

Kuilgras komt van graslanden waar helemaal niks anders meer groeit dan raaigrassen. In hooi zit het eigenlijk ook nooit meer. Vrijwel al het hooi dat in Nederland door de handel wordt aangeboden komt uit Duitsland en Frankrijk en is gegarandeerd vrij van Jacobskruiskruid. Het bepalen van giftige stoffen van Jacobskruiskruid in hooi of kuilgras is via een onlangs ontwikkelde testmethode (NEN-EN 17683) mogelijk geworden, waardoor vrij eenvoudig is vast te stellen of er teveel van deze stoffen in hooi aanwezig is. Maaisel van wegbermen wordt in Nederland vrijwel nergens meer aangeboden als dierenvoer. Vrijwel alles wordt gecomposteerd of verbrand.

In ecologisch beheerde wegbermen verdwijnt Jacobskruiskruid na enkele jaren vanzelf zodra de grasmat volledig gesloten is. Jacobskruiskruid kan alleen ontkiemen op kale grond. Kale plekken ontstaan o.a. door (graaf) werkzaamheden die in een berm uitgevoerd worden, doordat een maaibalk te laag staat afgesteld of doordat ruiters met hun paarden zelf de berm kapotlopen. Het handmatig verwijderen van planten is erg onverstandig. Ook dan maak je door het uittrekken van de plant een geschikte kiemplek voor Jacobskruiskruid.

Er zijn dus geen goede redenen om Jacobskruiskruid te bestrijden, maar er zijn wel heel goede redenen om Jacobskruiskruid te beschermen. Er zijn in Nederland meer dan 150 soorten insecten die geheel of gedeeltelijk afhankelijk zijn van Jacobskruiskruid, waaronder ook veel wilde bijen. Deze plant is dus heel waardevol voor de biodiversiteit in Nederland en moet om die reden dus juist gekoesterd worden.

Wie meer wil weten over Jacobskruiskruid kan ook kijken op twee goed geïnformeerde websites:

https://www.vlinderstichting.nl/jakobskruiskruid-zes-vragen-zes-antwoorden/

https://www.jacobskruiskruid.com/